Thong Dinh Đúng một tháng kể từ khi Eo biển Hormuz bị phong tỏa và thế giới vẫn đang loay hoay để giải toả “cơn khát” năng lượng. Giá dầu đã tăng 60%, các dự báo tăng trưởng toàn cầu bị cắt giảm và tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trải dài từ Thái Lan đến Pakistan. Nhưng theo Bloomberg, qua hơn ba chục cuộc trò chuyện với các trader dầu khí, giám đốc điều hành, nhà môi giới, chủ tàu và cố vấn trong tuần qua, thông điệp được lặp đi lặp lại chỉ có một: thế giới vẫn chưa hiểu hết mức độ nghiêm trọng của tình huống này.
Nội dung chính
Hormuz là gì và tại sao nó quan trọng đến vậy?
Câu này chắc mình đã giải thích ít nhất 3 lần trong hơn một tháng qua, kể từ khi chiến sự Mỹ-Iran-Israel nổ ra.
Để dễ hình dung, Eo biển Hormuz là một dải nước hẹp nằm giữa Iran và Oman. Đây là cái “cổ chai” mà khoảng 20% lượng dầu thô xuất khẩu toàn cầu phải đi qua mỗi ngày. Trước khi xảy ra chiến sự, khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ lưu thông qua đây hàng ngày.
Giờ thì nơi này gần như tắc hoàn toàn.
Anh em tính đơn giản thế này, thế giới hiện thiếu hụt khoảng 11 triệu thùng dầu mỗi ngày sau khi đã tính đến tất cả các biện pháp bù đắp đang được triển khai. So với mức tiêu thụ trước chiến tranh, lỗ hổng thực tế vào khoảng 9 triệu thùng mỗi ngày – tương đương toàn bộ lượng dầu mà Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha và Ý cộng lại tiêu thụ.
Nghĩa là, trong hai phút anh em đọc bài này, lượng dầu bị mất qua Hormuz đã là hơn 15,000 thùng.
Thế giới đang làm gì để bù đắp?
Thực chất, các nước không phải là không có phản ứng. Các bên đang tung ra một loạt biện pháp khẩn cấp, có thể kể đến như:
- Saudi Arabia đã chuyển hướng khoảng 60% sản lượng xuất khẩu dầu và thay vì đi qua Vùng Vịnh như trước, họ bơm dầu qua đường ống East-West Pipeline ra cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, bổ sung thêm khoảng 3.6 triệu thùng mỗi ngày ra thị trường.
- UAE cũng làm tương tự qua đường ống ADCOP. Họ đang vận hành gần hết công suất, bổ sung thêm khoảng 700,000 thùng mỗi ngày.
- Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã phối hợp với các nước thành viên tung ra đợt xả kho dự trữ chiến lược lớn nhất lịch sử. Theo đó, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết có thể đạt 3 triệu thùng mỗi ngày, dù phía Bloomberg tính toán, con số chỉ có thể đạt ở mức hơn 2 triệu thùng.
- Mỹ tạm thời dỡ bỏ lệnh trừng phạt với dầu Nga và Iran đang nằm trên các tàu nổi ở ngoài khơi, giải phóng thêm khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày.
Nghe có vẻ nhiều, nhưng tất cả những biện pháp này cộng lại chỉ bù đắp được khoảng 7.3 triệu thùng trong tổng số hơn 18 triệu thùng bị mất do đóng cửa eo biển.
Và quan trọng hơn, tất cả các biện pháp này đều hữu hạn vì kho dự trữ sẽ cạn, đường ống đã gần hết công suất, dầu nổi trên biển sẽ được tiêu thụ hết. Khi đó, không còn công cụ nào khác trong tay Tổng thống Trump ngoài việc mở lại eo biển.
Khủng hoảng đang lan từ Đông sang Tây như thế nào?
Hiện tại, châu Á đang chịu cú đau nặng nhất và sớm nhất, vì đây là khu vực phụ thuộc nhiều nhất vào dầu từ Trung Đông:
Nhập khẩu dầu của Trung Quốc từ các nước Vùng Vịnh giảm từ 4.4 triệu thùng/ngày hồi tháng 3 năm ngoái xuống còn 1.3 triệu. Ấn Độ từ 2.3 triệu xuống còn 0.9 triệu. Nhật Bản từ 2.4 triệu xuống còn 0.1 triệu – gần như bằng không. Hàn Quốc từ 1.7 triệu xuống còn 0.3 triệu. Mỹ từ 0.5 triệu xuống về 0.
Hệ quả nặng nề đến mức Pakistan yêu cầu người hâm mộ cricket xem trận đấu ở nhà chỉ để tiết kiệm nhiên liệu. Thái Lan đang thiếu xăng.
Ngoài ra, hàng trăm trạm xăng ở Úc báo cáo tình trạng thiếu hàng. Các hãng hàng không hủy chuyến bay từ Việt Nam đến New Zealand. Philippines bắt đầu áp dụng tuần làm việc bốn ngày.
Thậm chí, Singapore đang trong tình trạng các bên mua nhiên liệu tàu biển chỉ dám mua đúng lượng cần thiết, còn người bán thì không dám bán nhiều vì sợ hết hàng để giao sau này.
Chuyên gia tư vấn FGE NexantECA ước tính nhu cầu dầu ở châu Á đã giảm gần 2 triệu thùng mỗi ngày trong tháng này – phần lớn đến từ ngành hóa dầu, nhưng xăng, nhiên liệu máy bay và diesel cũng bắt đầu bị cắt giảm và dự kiến sẽ tăng nếu chiến tranh kéo sang tháng 4.
Tiếp theo trong hàng chờ là châu Âu. Nhiều trader và nhà phân tích cảnh báo khu vực này đang tiến đến tình trạng giá khan hiếm – đặc biệt với diesel, loại nhiên liệu chạy hầu hết xe tải và máy móc công nghiệp của châu lục này.
Nếu Hormuz không được mở lại, châu Âu có thể đối mặt với tình trạng thiếu diesel trong vài tuần tới.
Áp lực tương tự cũng đang hình thành ở Mỹ Latinh. Theo đó, các khách hàng mà họ đã theo đuổi suốt nhiều năm không thành công giờ đang chủ động gọi điện và sẵn sàng chốt deal mà hầu như không ai mặc cả gì.
Mỹ hiện vẫn là nơi cuối cùng, ít bị ảnh hưởng nhất vì họ không phụ thuộc nhiều vào dầu Trung Đông và là nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Nhưng điều đó không có nghĩa là Mỹ miễn nhiễm hoàn toàn.
Khủng hoảng khí đốt tự nhiên
Nếu dầu mỏ đã khan hiếm đến mức này, khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) còn tệ hơn nhiều. Hormuz chiếm khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu – phần lớn là từ Qatar, một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Và không như dầu mỏ, LNG không có tuyến đường thay thế để vận chuyển và gần như không có kho dự trữ chiến lược nào để bù đắp.
Tệ hơn nữa, nhà máy LNG lớn nhất thế giới của Qatar đã bị trúng tên lửa và QatarEnergy cảnh báo có thể mất đến 5 năm để sửa chữa. Trước chiến tranh, thị trường LNG đang chuẩn bị đón nhận nguồn cung mới từ Mỹ và Qatar, với kỳ vọng giá sẽ giảm.
Giờ đây, viễn cảnh đó đã tan biến hoàn toàn, một số nhà phân tích hiện dự báo thế giới có thể đối mặt với thâm hụt LNG vào cuối năm nay.
Châu Âu đang bước ra khỏi mùa đông với kho dự trữ cạn kiệt và sẽ cần mua thêm LNG trong mùa hè để tích trữ cho mùa đông sau. Cùng lúc đó, thời tiết nắng nóng hơn trong những tháng tới sẽ đẩy nhu cầu điện lên cao, tăng thêm áp lực cạnh tranh nguồn cung.
Giá dầu sẽ đi đâu về đâu?
Hiện tại, giá dầu futures giao dịch quanh mức 116 USD/thùng – tăng 60% kể từ khi chiến tranh bắt đầu nhưng vẫn chưa chạm đỉnh lịch sử 147.5 USD hồi năm 2008. Giá khí đốt châu Âu cũng tăng hơn 70% nhưng chưa tới mốc ATH khủng hoảng năm 2022.
Một phần lý do giá chưa bùng nổ hơn là vì các bên đang đặt cược rằng Trump sẽ chấm dứt xung đột trước khi không thể kiểm soát thiệt hại kinh tế. Trump cũng nhiều lần đăng mạng xã hội gợi ý chiến tranh sắp kết thúc, khiến các bên không dám đặt cược mạnh vào chiều tăng.
Nhưng nếu Hormuz tiếp tục đóng cửa, các kịch bản đang được tính đến là:
- Ở mức 110 USD/thùng, Bloomberg Economics tính toán châu Âu sẽ bị đẩy lạm phát tăng thêm khoảng 1 điểm phần trăm và GDP giảm khoảng 0.6%, vẫn trong tầm kiểm soát.
- Ở mức 170 USD/thùng, tác động nhân đôi, lạm phát đình trệ kết hợp suy thoái tăng trưởng, một cú sốc stagflation có thể thay đổi lộ trình chính sách lãi suất của tất cả các ngân hàng trung ương lớn, thậm chí ảnh hưởng đến kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ.
- Và 200 USD/thùng đang được giới phân tích Wall Street và quan chức chính phủ Mỹ nhắc đến.
Saudi Arabia – con át chủ bài bị vô hiệu hóa
Thông thường, khi thế giới đối mặt với khủng hoảng cung dầu, tất cả mọi ánh mắt đều hướng về Saudi Arabia – quốc gia duy nhất còn công suất sản xuất dư thừa đáng kể. Nhưng lần này, công suất dư thừa của Riyadh gần như vô dụng khi xuất khẩu qua Vùng Vịnh đã bị chặn.
Và mặc dù giá cao hơn có thể thúc đẩy tăng sản lượng ở một số nơi – gần một nửa số doanh nghiệp trong khảo sát năng lượng quý của Fed Dallas cho biết sẽ khoan thêm giếng nếu giá tăng – mức tăng đó sẽ không đủ để lấp đầy lỗ hổng từ Hormuz.
Một giám đốc điều hành tại một công ty dầu mỏ độc lập lớn của phương Tây cho biết đã liên tục nhận được đề nghị từ phía chính phủ Mỹ về việc tăng sản lượng kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Tác động vượt ra ngoài nhiên liệu
Dầu mỏ không chỉ là xăng và diesel. Dầu là nguyên liệu đầu vào của hóa dầu, và hóa dầu là thứ làm ra gần như mọi thứ từ bao bì thực phẩm đến quần áo polyester. Các nhà sản xuất đã cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, người tiêu dùng sẽ sớm thấy giá hàng hóa thiết yếu tăng lên (Việt Nam thì sớm tăng từ lâu nhưng chủ yếu là dân tự phát).
Khi chiến tranh đẩy giá lên và siết chặt nguồn cung, nông nghiệp cũng bị ảnh hưởng, nông dân và chính phủ các nước đang chạy đua mua phân bón trước vụ xuân.
Theo mô hình big data của Bloomberg Economics, Chỉ số CPI của Mỹ tháng 3 đã tăng lên 3.4% so với cùng kỳ năm ngoái – tăng mạnh so với mức 2.4% hồi tháng 2 và nhiên liệu là nguyên nhân chính.
Đây có phải là cuộc khủng hoảng thập niên 70 phiên bản 2026?
Nhiều người trong ngành đang so sánh tình huống hiện tại với cuộc khủng hoảng dầu mỏ 1973 – khi các nước Arab cấm vận dầu với phương Tây, đẩy giá năng lượng lên cao và dẫn đến một thập kỷ đình trệ-lạm phát. Cuộc khủng hoảng đó không chỉ làm giảm tiêu thụ dầu mạnh mẽ, mà còn dẫn đến một cuộc tái cấu trúc toàn bộ hệ thống năng lượng toàn cầu.
“Nếu anh nhìn vào quy mô cú sốc từ Vùng Vịnh lúc này, anh có thể mất từ 5 đến 10 triệu thùng/ngày nhu cầu, điều đó sẽ có tác động tương tự những năm 70,” theo Jeff Currie, Giám đốc chiến lược năng lượng tại Carlyle Group. “Thông điệp chính là chúng ta sẽ bị buộc phải chuyển đổi năng lượng theo cách rất đau đớn và sẽ xảy ra rất nhanh.”
Và kể cả khi Hormuz mở lại ngay hôm nay, dòng chảy dầu cũng sẽ mất nhiều tháng mới trở về bình thường — chưa kể đến những cơ sở sản xuất đã bị tổn thất vật chất trong cuộc xung đột mà có thể mất nhiều năm để phục hồi.
“Chừng nào Hormuz còn đóng, thị trường dầu và khí đốt sẽ không cân bằng được,” theo Aldo Spanjer, trưởng bộ phận chiến lược năng lượng tại BNP Paribas. “Để cân bằng thị trường trong kịch bản Hormuz đóng kéo dài, thế giới cần mức tiêu thụ giảm mạnh đến một mức mà chỉ có thể đạt được khi giá tăng cao hơn đáng kể so với hiện nay”.
Một số bài viết khác:
- Tổng hợp 7 khung pháp lý tài sản số đáng chú ý (Tính đến tháng 3/2026)
- 12 vụ thua lỗ ‘đậm sâu’ nhất trong lịch sử thị trường tài chính
- Thông Tư 32/2026/TT-BTC: Thuế Crypto Việt Nam chính thức có khung pháp lý – Chuyển nhượng crypto là gì? Tính thuế ra sao?
