Thong Dinh Chúng ta đang trong chiến tranh thế giới. Không phải sắp xảy ra. Không phải có thể xảy ra. Nó đang xảy ra, ngay lúc này, ngay tại đây.
Đây là nhận định của Ray Dalio – nhà đầu tư vĩ mô toàn cầu với hơn 50 năm kinh nghiệm, người sáng lập Bridgewater Associates (quỹ đầu cơ lớn nhất thế giới). Ông dành cả sự nghiệp nghiên cứu mọi thứ có thể ảnh hưởng đến thị trường trong 500 năm lịch sử qua để biết cách xử lý những gì đang đến.
Và vị chuyên gia này khẳng định, chiến tranh thế giới đã xuất hiện, đã bùng phát, đã hiện diện ngay tại đây. Tất nhiên, đây là những nhận định mà ông đưa ra dựa trên những gì ông học được và những chỉ số ông đang theo dõi.
Nội dung chính
Mọi người đang nghĩ gì?
Hầu hết mọi người có sức tập trung ngắn hạn và họ chỉ chú ý đến những diễn ra ngay lúc này. Và bây giờ đang có sự vụ gì diễn ra? Là chiến tranh Mỹ-Israel-Iran, là eo biển Hormuz có mở lại không, là giá xăng sẽ thế nào, là bầu cử ra sao và bỏ qua những thứ lớn hơn, quan trọng hơn và đang diễn ra theo chu kỳ dài hơn.
Hơi ngoài lề, thật ra, giữ những điều đó không sai. Trong bài Vì sao thế hệ gen z, gen y từ 1980 đổ xô vào trading? Xuất phát từ nền kinh tế lo âu?, chúng ta chỉ có quỹ thời gian hữu hạn, chỉ có thể tập trung những thứ trước mắt, vào chính bản thân chúng ta hơn những thứ xung quanh, lớn lao hơn và có khả năng không mấy ảnh hưởng đến mình trong hiện tại và tương lai gần.
Thị trường hiện tại đang định giá theo kịch bản, chiến tranh Iran sẽ kết thúc sớm, sau đó mọi thứ trở về “bình thường”. Gần như không ai nói về việc chúng ta đang ở giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh thế giới chưa kết thúc sớm được.
Và đó chính là điều Dalio muốn giải thích.
Chiến tranh thế giới không cần phải được tuyên bố mới là chiến tranh thế giới
Nhìn vào bản đồ thế giới hiện tại, anh em phát hiện có bao nhiêu cuộc chiến đang đồng thời diễn ra?
Chiến tranh Nga-Ukraine-châu Âu-Mỹ. Chiến tranh Israel-Gaza-Lebanon-Syria. Chiến tranh Yemen-Sudan-Saudi Arabia-UAE có liên quan đến Kuwait, Ai Cập, Jordan và nhiều nước khác. Và bây giờ là chiến tranh Mỹ-Israel-các nước Vùng Vịnh-Iran. Hầu hết các cuộc chiến này đều liên quan đến các cường quốc hạt nhân lớn.
Ngoài ra còn có các cuộc chiến không nổ súng nhưng không kém phần ác liệt như chiến tranh thương mại, chiến tranh kinh tế, chiến tranh vốn, chiến tranh công nghệ và chiến tranh ảnh hưởng địa chính trị mà hầu hết các quốc gia đều đang tham gia.
Dalio cho rằng tổng thể những xung đột này tạo thành cuộc chiến tranh thế giới rất kinh điển, tương tự với những cuộc chiến tranh thế giới trong quá khứ. Và các cuộc chiến tranh thế giới trong lịch sử thường không có ngày bắt đầu rõ ràng hay tuyên chiến chính thức. Chúng từ từ giao thoa với nhau, các cuộc chiến riêng lẻ kết hợp thành động lực chiến tranh thế giới chung ảnh hưởng đến tất cả – đúng như những gì đang xảy ra bây giờ.
Các phe đang xếp hàng như thế nào?
Thế giới là xã hội. Xã hội là thế giới. Công ty có phe phái thì các nước cũng có phe phái. Ta có thể thấy khá rõ điều này thông qua các hiệp ước, liên minh chính thức, phiếu bầu tại Liên Hợp Quốc, tuyên bố của lãnh đạo và hành động thực tế.
Phía này thì Trung Quốc liên kết với Nga, Nga liên kết với Iran, Triều Tiên và Cuba. Phía kia thì Mỹ, Ukraine cùng hầu hết các nước châu Âu, Israel, các nước Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh, Nhật Bản và Úc. Nhìn các liên minh này thì ta sẽ dự đoán được điều gì sẽ xảy ra trong tương lai.
Lấy một ví dụ cụ thể như này. Nhiều người nói rằng Trung Quốc bị thiệt hại nặng vì eo biển Hormuz đóng cửa nhưng thực ra điều đó sai. Quan hệ tương hỗ của Trung Quốc với Iran nhiều khả năng sẽ cho phép dầu đi đến Trung Quốc vẫn qua được. Ngoài ra, quan hệ với Nga cũng đảm bảo Trung Quốc có dầu từ Nga.
Quốc gia này còn có nhiều nguồn năng lượng khác như than và năng lượng mặt trời, cộng với kho dự trữ dầu khoảng 90-120 ngày sử dụng. Đáng chú ý hơn nữa, Trung Quốc hiện mua hơn 80–90% lượng dầu xuất khẩu của Iran khiến Trung Quốc trở thành “phao cứu sinh kinh tế” của Tehran. Nếu mất thị trường này ngân sách Iran sẽ sụp rất nhanh.
Thứ hai, Trung Quốc mua dầu Iran vì… rất rẻ. Do bị trừng phạt, Iran phải bán dầu với giá thấp hơn thị trường. Nhiều thời điểm rẻ hơn dầu Brent từ 3–10 USD/thùng .
Nhìn tổng thể, ta có thể thấy Trung Quốc và Nga đang là những người thắng tương đối về mặt kinh tế và địa chính trị từ cuộc chiến này. Mỹ thì ở vị thế tương đối thuận lợi về năng lượng vì là nước xuất khẩu năng lượng ròng.
Lịch sử? Hiện tại? Tương lai?
Dalio có một phương pháp mà ông cho là hiếm người áp dụng nhưng cực kỳ có giá trị, chính là nghiên cứu các trường hợp lịch sử tương tự và so sánh với hiện tại.
Từ góc nhìn đó, ông đặt ra một câu hỏi quan trọng. Kết quả của cuộc chiến Mỹ-Iran sẽ được các quốc gia khác trên thế giới theo dõi rất kỹ. Mỹ thực hiện tốt hay kém như thế nào, tiêu hao bao nhiêu tiền và thiết bị quân sự, bảo vệ đồng minh ra sao… Tất cả những điều này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến cách trật tự thế giới thay đổi.
Đặc biệt, các quốc gia ở châu Á và châu Âu đang theo dõi để quyết định họ sẽ làm gì tiếp theo. Xin anh em hãy nhớ, Mỹ hiện có 750-800 căn cứ quân sự trải dài tại 70-80 quốc gia (so với Trung Quốc chỉ có 1). Sự ràng buộc đó, dù có thể giúp Mỹ gây áp lực về mặt quân sự nhưng chắc chắn sẽ rất tốn kém và ngốn rất nhiều nhân lực cũng như chi phí. Lịch sử đã cho thấy rằng các đế chế vươn ra quá mức không thể chiến đấu thành công trên hai hay nhiều mặt trận cùng lúc.
Điều đó dẫn đến một câu hỏi, nếu một vấn đề bùng phát ở châu Á – ví dụ liên quan đến Đài Loan hay Biển Đông – Mỹ có đủ năng lực và sẵn sàng can thiệp không, trong khi đang bị sa lầy ở Trung Đông và thiếu sự ủng hộ của dư luận trong nước trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ? Dalio tin rằng các lãnh đạo thế giới đang đặt câu hỏi này và điều chỉnh hành vi của họ dựa trên câu trả lời.
13 bước dẫn đến chiến tranh lớn và chúng ta đang ở bước nào?
Dựa trên nghiên cứu lịch sử, Dalio xác định 13 bước kinh điển dẫn đến các cuộc chiến tranh lớn. Và hiện chúng ta đang ở bước nào?
Bước 1: Sức mạnh kinh tế và quân sự của cường quốc thống trị thế giới suy giảm tương đối so với cường quốc đang trỗi dậy, khiến họ trở thành các thế lực tương đương nhau và bắt đầu thách thức nhau.
Bước 2: Chiến tranh kinh tế leo thang mạnh dưới dạng trừng phạt và phong tỏa thương mại.
Bước 3: Các liên minh kinh tế, quân sự và ý thức hệ hình thành.
Bước 4: Các cuộc chiến tranh ủy nhiệm gia tăng.
Bước 5: Căng thẳng tài chính, thâm hụt và nợ tăng mạnh, đặc biệt với các cường quốc đang bị vươn ra quá mức về tài chính.
Bước 6: Các ngành công nghiệp và chuỗi cung ứng quan trọng ngày càng bị kiểm soát bởi chính phủ.
Bước 7: Các điểm thắt nghẽn thương mại bị vũ khí hóa.
Bước 8: Các công nghệ chiến tranh mới và mạnh mẽ được chế tạo.
Bước 9: Các xung đột trên nhiều mặt trận xảy ra đồng thời ngày càng nhiều.
Bước 10: Trong nội bộ từng quốc gia, sự ủng hộ trung thành với lãnh đạo được yêu cầu và sự phản đối chiến tranh cùng các chính sách khác bị dập tắt.
Bước 11: Chiến đấu quân sự trực tiếp giữa các cường quốc xảy ra.
Bước 12: Thuế tăng mạnh, phát hành nợ, in tiền, kiểm soát ngoại hối, kiểm soát vốn và đàn áp tài chính để tài trợ cho chiến tranh. Trong một số trường hợp, thị trường bị đóng cửa.
Bước 13: Cuối cùng, một bên đánh bại bên kia và giành quyền kiểm soát trật tự mới, được thiết kế bởi bên thắng.
Đọc qua một lượt, có thể thấy chúng ta đang ở Bước 9 – nhiều xung đột trên nhiều mặt trận đang diễn ra đồng thời. So sánh giai đoạn hiện tại với các giai đoạn 1913-1914 và 1938-1939 trong lịch sử, đây là bước ngay trước khi các cuộc chiến tranh thế giới bùng nổ toàn diện.
Ai thắng trong chiến tranh không phải ai mạnh hơn mà ai chịu đau lâu hơn
Ở những bài viết trước, mình cũng có nhắc qua quan điểm này. Chính Việt Nam cũng từng kinh qua giai đoạn đấy khi khí tài quân sự của ta không bằng ai nhưng ta có chiến lược, độ lỳ và độ chịu đau tốt hơn hẳng.
Nhìn vào cuộc chiến hiện tại, ta có thể dễ dàng thấy được một nghịch lý.
Mỹ mạnh nhất về quân sự nhưng lại là nước khó mà chịu được chiến tranh dài hạn nhất trong số các cường quốc. Lý do không phải vũ khí hay tiền bạc, mà là cấu trúc chính trị.
Bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra mỗi hai năm, dư luận trong nước đổi chiều rất nhanh khi có thương vong và giá xăng tăng. Tổng thống Mỹ không thể đánh một cuộc chiến kéo dài nếu người dân mất kiên nhẫn và lịch sử từ Việt Nam đến Iraq đến Afghanistan đã chứng minh điều đó nhiều lần rồi.
Iran thì khác. Họ không có bầu cử theo hướng đó, không có dư luận đủ mạnh để lật ngược quyết định của lãnh đạo. Chịu được đau lâu hơn – đó là lợi thế thực sự của họ trong cuộc chiến này, dù trên giấy tờ mọi thứ đều nghiêng về phía Mỹ.
Năm lực lượng lớn đang thúc đẩy tất cả
Hiện có năm lực lượng lớn đang dần đẩy thế giới vào thời kì chiến tranh điên loạn.
Lực lượng thứ nhất là tiền và nợ. Mỹ đang in tiền, vay nợ và chi tiêu ở quy mô rất dễ dẫn đến khủng hoảng tiền tệ. Đồng USD và hệ thống tài chính toàn cầu xây dựng quanh nó đang bị thách thức và có thể sụp đổ bất kì lúc nào nếu lơ là một giây.
Lực lượng thứ hai là phân hóa trong nước. Khoảng cách giàu nghèo và khác biệt giá trị trong nội bộ các quốc gia lớn – đặc biệt là Mỹ (cường quốc mạnh nhất hiện nay) – đang ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Một đất nước chia rẽ sâu sắc bên trong rất khó chiến đấu hiệu quả bên ngoài, Lincoln đã nói điều đó từ lâu rồi.
Lực lượng thứ ba là trật tự thế giới đang vỡ. Thế giới đang chuyển từ trật tự có luật lệ – nơi Mỹ và đồng minh đặt ra quy tắc và tương đối tuân thủ – sang trật tự kẻ mạnh làm chủ, nơi không có ai đủ sức thực thi trật tự chung. Thế giới hiện tại đang giống thế giới trước năm 1945 hơn là sau năm 1945.
Lực lượng thứ tư là công nghệ. AI, vũ khí siêu thanh, drone, tác chiến mạng – những thứ này đang thay đổi hoàn toàn cách chiến tranh được tiến hành, đồng thời tạo ra các bong bóng tài chính.
Lực lượng thứ năm là thiên nhiên – hạn hán, lũ lụt, dịch bệnh. Nghe có vẻ xa vời nhưng Covid vừa cho thấy một đại dịch có thể định hình lại địa chính trị và kinh tế toàn cầu nhanh đến mức nào.
Năm thứ này cộng hưởng với nhau. Nợ tăng thì căng thẳng trong nước tăng. Căng thẳng trong nước tăng thì lãnh đạo cần kẻ thù bên ngoài để đoàn kết dân chúng. Kẻ thù bên ngoài dẫn đến xung đột. Xung đột đòi hỏi chi tiêu quân sự và tất nhiên chúng lại càng khiến quốc gia tăng nợ. Và vòng lặp cứ thế chạy vòng vòng.
Những cuộc chiến đang diễn ra và khả năng leo thang
Chiến tranh Iran-Mỹ-Israel: Đây là cuộc chiến toàn diện đang diễn ra và có vẻ đang leo thang, khi tất cả bên đều đang tiêu hao nguồn lực. Một lần nữa, anh em cần theo dõi xem bên nào kiểm soát eo biển Hormuz, vấn đề vật liệu hạt nhân Iran và tên lửa Iran; liệu một trong các đồng minh của Iran như Triều Tiên có tham chiến không; và liệu hòa bình có được tái lập ở khu vực Vịnh không.
Chiến tranh Ukraine-NATO-Nga: Cuộc chiến quân sự đang hoạt động này liên quan đến tất cả cường quốc quân sự lớn trừ Trung Quốc. Hiện tại, mớ bòng bong trên được kiềm chế bởi việc quân NATO không tham chiến trực tiếp và nỗi sợ chiến tranh hạt nhân. Theo Dalio, xác suất chiến tranh mở rộng ra ngoài Ukraine trong năm năm tới là khoảng 30-40%.
Chiến tranh Mỹ-Trung về Đài Loan: Mỹ và Trung Quốc đang trong chiến tranh ý thức hệ, công nghệ, thương mại, kinh tế và ảnh hưởng địa chính trị nhưng chưa là chiến tranh quân sự. Tuy nhiên, vấn đề Đài Loan là vấn đề chủ quyền không thể thương lượng với lãnh đạo và người dân Trung Quốc. Cả hai bên đang công khai chuẩn bị cho chiến tranh quân sự với mức chi tiêu khổng lồ và hiện phát triển nhiều vũ khí.
Quốc gia này cũng đã sản xuất hàng nghìn tên lửa siêu thanh, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo có khả năng tấn công chính xác, cùng với hàng triệu máy bay không người lái. Các căn cứ, tàu chiến và hạ tầng của Mỹ trong Chuỗi đảo thứ nhất – từ Nhật Bản qua Đài Loan, Philippines phía bắc đến Borneo – rất dễ bị tấn công.
Cũng theo Dalio, xác suất chiến tranh quân sự Mỹ-Trung về Đài Loan rơi vào khoảng 30-40%, trong đó, nếu tình hình xấu đi, chiến sự sẽ bùng nổ vào năm 2028.
Chiến tranh liên quan đến Triều Tiên: Triều Tiên là cường quốc hạt nhân khiêu khích đã thể hiện ý chí sẵn sàng chiến đấu cho các quốc gia đồng minh chống Mỹ. Tên lửa của họ có thể mang đầu đạn hạt nhân và có thể bay đến được lục địa Mỹ và sẽ được cải thiện đáng kể trong năm năm tới.
Ngoài ra, anh em đừng quên Triều Tiên đặc biệt thân cận với cả Trung Quốc lẫn Nga và có thể là lực lượng ủy nhiệm hiệu quả cho họ. Xác suất một cuộc đụng độ quân sự nào đó với Triều Tiên trong năm năm tới là 40-50%.
Xung đột Biển Đông-Philippines-Trung Quốc-Mỹ: Theo nhiều nguồn tin, có hiệp ước kiểu NATO giữa Mỹ và Philippines và đã có các cuộc đối đầu giữa lực lượng bảo vệ bờ biển Trung Quốc có thể liên quan đến tàu tuần tra Mỹ. Chỉ cần một sự cố nhỏ như va chạm tàu, Trung Quốc tấn công tàu Philippines, phong tỏa, hay sự cố tên lửa, là Mỹ sẽ bị kỳ vọng phải can thiệp để thực hiện nghĩa vụ hiệp ước.
Nhưng điều đó gần như không thể được dư luận Mỹ ủng hộ. Vì vậy, xác suất xung đột này trong năm năm tới là khoảng 30%.
Nhìn qua tất cả các điểm nóng này, Dalio đưa ra kết luận, xác suất ít nhất một trong số đó xảy ra trong năm năm tới lớn hơn 50%.
Kết
Dalio không cho rằng mọi thứ chắc chắn sẽ tiến đến chiến tranh thế giới toàn diện. Ông không biết chính xác những gì sẽ xảy ra và vẫn hy vọng cho một thế giới hòa bình xây dựng trên các mối quan hệ đôi bên cùng có lợi.
Nhưng ông vẫn khẳng định, trật tự thế giới đã thay đổi – từ trật tự đa phương dựa trên luật lệ do Mỹ và đồng minh dẫn dắt sang trật tự “kẻ mạnh làm chủ” không có cường quốc đơn lẻ nào thực thi trật tự. Điều đó có nghĩa là trong tương lai xa, sẽ có nhiều xung đột hơn, nhiều hơn những năm nay cộng lại.
Ở giai đoạn này, ngay trước thềm các cuộc chiến tranh lớn, có khả năng cao các cuộc xung đột sẽ leo thang thay vì lắng xuống.
Nội dung này không phải tư vấn đầu tư hay pháp lý.
