Thong Dinh Thị trường crypto tài sản số Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển mình lớn nhất từ trước đến nay. Chỉ trong vòng chưa đầy một năm, hàng loạt nghị quyết, luật và thông tư dồn dập ra đời, khiến nhiều anh em – kể cả những người theo dõi sát – cũng không khỏi bối rối. Vậy đâu là những thông tin, pháp lý thực sự quan trọng và chúng ảnh hưởng trực tiếp thế nào đến anh em đang giao dịch hoặc làm việc trong ngành?
Dưới đây là bảy khung pháp lý cốt lõi, được giải thích theo thứ tự thời gian, từ nền tảng đến chi tiết.
Nội dung chính
1. Nghị quyết 05/2025/NQ-CP – Cái nền pháp lý mà tất cả đều phải tuân theo
Ban hành ngày 09/09/2025, đây là văn bản gốc khai sinh ra toàn bộ khung thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Anh em cứ hiểu là mọi luật, thông tư, quy định về crypto sau này đều phải chiếu theo nghị quyết này. Nó đặt ra nguyên tắc chung là thị trường được vận hành thận trọng, có kiểm soát, minh bạch và quan trọng nhất là chỉ tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép mới được phép cung cấp dịch vụ.
Một điểm rất đáng chú ý nữa là toàn bộ giao dịch mua bán tài sản mã hóa phải được thực hiện bằng đồng Việt Nam. Không có ngoại lệ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến mô hình vận hành của các sàn muốn xin phép, cũng như cách nhà đầu tư nước ngoài đưa tiền vào và rút tiền ra.
Về thuế, nghị quyết cũng cho biết sẽ tạm thời áp dụng chính sách thuế như đối với chứng khoán – cho đến khi có quy định riêng cho thị trường tài sản mã hóa. Đây là lý do tại sao dự thảo thuế ở mục số 6 lại quan trọng đến vậy.
2. Luật Công nghiệp Công nghệ Số 2025 – Lần đầu tiên Nhà nước gọi tên tài sản số
Hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đây là bước ngoặt mang tính lịch sử khi crypto tài sản số lần đầu tiên được công nhận chính thức là tài sản theo Bộ Luật Dân sự Việt Nam. Nói nôm na, trước đây khi anh em mua Bitcoin, về mặt pháp lý Việt Nam không thừa nhận đó là “tài sản” theo nghĩa pháp lý. Giờ thì khác rồi.
Luật này phân loại tài sản số thành hai nhóm chính là tài sản ảo (dùng để trao đổi hoặc đầu tư, không bao gồm chứng khoán hay tiền pháp định) và tài sản mã hóa (sử dụng công nghệ mã hóa để xác thực – đây là nơi Bitcoin, Ethereum và các đồng coin/token điển hình rơi vào). Ngoài ra còn có nhóm “tài sản số khác” để mở rộng cho các trường hợp chưa được định nghĩa rõ.
Điều này có ý nghĩa gì với anh em? Về lý thuyết, tài sản số giờ có thể được thừa kế, dùng làm tài sản bảo đảm trong giao dịch dân sự và tranh chấp liên quan đến nó có thể được đưa ra tòa giải quyết. Đó là nền tảng pháp lý mà trước đây hoàn toàn không tồn tại.
3. Thông tư 27/2025/TT-NHNN – Phòng chống rửa tiền và các ngưỡng báo cáo
Đây là quy định của Ngân hàng Nhà nước về phòng, chống rửa tiền (AML – Anti-Money Laundering), có hiệu lực từ 01/11/2025. Đối với anh em làm việc trực tiếp tại các sàn giao dịch, đây là tài liệu cần đọc kỹ nhất.
Thông tư quy định rõ các ngưỡng giao dịch phải báo cáo. Cụ thể, bất kỳ giao dịch nộp/rút tiền mặt nào từ 400 triệu đồng trở lên trong một ngày đều phải được báo cáo cho Cục Phòng, chống rửa tiền. Với chuyển tiền điện tử trong nước, ngưỡng là 500 triệu đồng; quốc tế là 1,000 USD.
Quan trọng hơn, các sàn có nghĩa vụ phân loại khách hàng theo ba mức rủi ro: thấp, trung bình và cao. Khách hàng rủi ro cao bị kiểm soát chặt hơn nhiều. Đồng nghĩ, sàn phải thu thập thêm thông tin thu nhập, nguồn tiền, và giám sát giao dịch liên tục. Đây chính là lý do tại sao KYC (xác minh danh tính) ngày càng phức tạp hơn, không phải sàn muốn làm khó anh em, mà là họ bắt buộc phải làm vậy theo luật.
Ngoài ra, thông tư cũng yêu cầu các tổ chức phải xây dựng quy trình nội bộ phòng chống rửa tiền, kiểm toán hằng năm, và báo cáo giao dịch đáng ngờ trong vòng vài ngày làm việc kể từ khi phát hiện.
4. Quyết định 96/QĐ-BTC – Ba thủ tục hành chính xin phép vận hành sàn
Ban hành ngày 20/01/2026, đây là văn bản hướng dẫn cụ thể về thủ tục hành chính liên quan đến giấy phép sàn giao dịch. Có ba thủ tục chính: cấp mới, điều chỉnh và thu hồi giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa.
Muốn xin giấy phép không phải chuyện đơn giản. Điều kiện tối thiểu bao gồm: vốn điều lệ ít nhất 10,000 tỷ đồng (khoảng gần 400 triệu USD), trong đó ít nhất 65% phải do tổ chức góp vốn và hơn 35% phải từ ít nhất hai tổ chức tài chính có tiếng (ngân hàng, công ty chứng khoán, bảo hiểm…). Cổ đông nước ngoài không được vượt 49% vốn điều lệ.
Về nhân sự, Tổng giám đốc phải có tối thiểu hai năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính, còn Giám đốc Công nghệ phải có ít nhất năm năm kinh nghiệm tại bộ phận IT của tổ chức tài chính. Hệ thống công nghệ phải đạt tiêu chuẩn an toàn thông tin cấp độ 4 – mức cao nhất theo quy định Việt Nam.
Sau khi được cấp phép, sàn có 30 ngày để chính thức hoạt động. Nếu không hoạt động trong thời hạn này, Bộ Tài chính sẽ thu hồi giấy phép.
5. Thông tư 15/2026/TT-BTC – Nguyên tắc kế toán cho sàn và nhà đầu tư
Ký ngày 04/03/2026, thông tư này hướng dẫn cách hạch toán kế toán cho ba nhóm đối tượng: sàn giao dịch, tổ chức phát hành tài sản mã hóa, và nhà đầu tư tổ chức trong nước.
Điểm quan trọng nhất là tài sản mã hóa của khách hàng ký gửi tại sàn không được tính là tài sản của sàn. Sàn chỉ được theo dõi riêng để phục vụ quản lý và thuyết minh báo cáo tài chính. Điều này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng trên thực tế nhiều sàn quốc tế đã từng làm ngược lại và đó là một trong những nguyên nhân gây ra các vụ sụp đổ lớn như FTX.
Đối với hoạt động tự doanh của sàn (mua bán coin bằng vốn của sàn), cách hạch toán được áp dụng tương tự hoạt động tự doanh chứng khoán. Còn với nhà đầu tư tổ chức, việc mua bán tài sản mã hóa được ghi nhận tương tự hoạt động đầu tư tài chính, tùy theo mục đích nắm giữ ngắn hạn hay dài hạn.
6. Dự thảo Thuế (02/02/2026)
Đây là dự thảo Thông tư của Bộ Tài chính về chính sách thuế đối với giao dịch, chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa. Hiện đang trong giai đoạn lấy ý kiến. Nội dung đề xuất gồm ba loại thuế chính:
- Thuế GTGT: Chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa thuộc diện không chịu thuế GTGT – tương tự chứng khoán.
- Thuế thu nhập doanh nghiệp: Các sàn và tổ chức đầu tư trong nước nộp thuế TNDN theo mức thuế suất thông thường 20% trên lợi nhuận từ chuyển nhượng (tính bằng giá bán trừ giá mua và chi phí liên quan). Riêng nhà đầu tư tổ chức nước ngoài nộp theo tỷ lệ 0.1% trên doanh thu chuyển nhượng từng lần, tức là nộp trên giá bán, không cần tính lãi lỗ.
- Thuế thu nhập cá nhân: Nhà đầu tư cá nhân (không phân biệt cư trú hay không cư trú) nộp thuế 0.1% trên doanh thu chuyển nhượng từng lần, đúng như quy định áp dụng với chứng khoán hiện hành.
Đây là dự thảo, tức là nội dung có thể thay đổi trước khi ban hành chính thức. Nhưng định hướng đã khá rõ là thuế sẽ được áp dụng tương tự chứng khoán và sàn là đơn vị khấu trừ, nộp thay thuế cho nhà đầu tư trong từng giao dịch.
7. Thông Tư 32/2026/TT-BTC – Thuế Crypto Việt Nam chính thức có khung pháp lý
Tối ngày 29/3/2026, Bộ Tài chính vừa thả “quả bom”, chính thức ban hành Thông tư 32/2026/TT-BTC, văn bản chính thức đầu tiên hướng dẫn thuế đối với giao dịch, chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa tại Việt Nam. Có hiệu lực ngay từ ngày ban hành là ngày 27/3/2026, áp dụng trong giai đoạn thí điểm theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP ngày 09/9/2025 của Chính phủ.
Trong dự thảo ban đầu, Khoản 2 Điều 4 có một câu quy định rõ mức khấu trừ 0.1% trên doanh thu của từng giao dịch chuyển nhượng tài sản mã hóa. Ngân hàng Nhà nước góp ý rằng quy định này chưa giải thích rõ cách xác định “doanh thu từng giao dịch” là gì, đặc biệt với trường hợp tổ chức nước ngoài và cá nhân không cư trú, vốn phức tạp hơn nhiều so với nhà đầu tư trong nước thông thường.
Tiếp thu ý kiến đó, Cục Thuế quyết định bỏ cụm từ “doanh thu theo từng giao dịch” khỏi điều khoản này và thay bằng cách dẫn chiếu sang chính sách thuế hiện hành đối với chứng khoán, vốn đã có hướng dẫn chi tiết và được áp dụng ổn định từ nhiều năm nay.
Vậy thực tế thuế ra sao?
Thật ra, không đổi gì cả về mức thuế thực tế, chỉ thay đổi cách diễn đạt pháp lý để chặt chẽ hơn. Cụ thể:
Nhà đầu tư cá nhân – dù cư trú hay không cư trú tại Việt Nam – khi bán tài sản mã hóa trên sàn vẫn nộp 0.1% trên giá trị chuyển nhượng mỗi lần bán. Sàn giao dịch hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ sẽ tự động khấu trừ và nộp thay cho anh em, giống hệt cách các công ty chứng khoán đang làm với cổ phiếu hiện nay.
Nhà đầu tư là tổ chức trong nước nộp thuế TNDN 20% trên phần lợi nhuận, tức giá bán trừ giá mua và chi phí liên quan có hóa đơn chứng từ hợp lệ. Đây là cách tính thông thường, không có gì bất ngờ.
Nhà đầu tư là tổ chức nước ngoài thì vẫn chịu 0.1% trên doanh thu chuyển nhượng từng lần, không tính lãi lỗ, chỉ tính trên giá bán.
Còn chuyện phân loại cư trú và không cư trú?
Đây là điểm có một số địa phương – trong đó có Đà Nẵng – đề xuất điều chỉnh. Họ cho rằng không nên phân nhóm cá nhân theo tình trạng cư trú hay không cư trú, bởi tình trạng này có thể thay đổi theo thời gian, dẫn đến việc kê khai dựa trên thông tin ban đầu có thể sai lệch.
Cục Thuế không tiếp thu góp ý này, và lý do khá thuyết phục. Việc phân loại theo cư trú là thông lệ quốc tế được áp dụng rộng rãi, phù hợp với Khung báo cáo tài sản mã hóa CARF của OECD cũng như các hiệp định tránh đánh thuế hai lần mà Việt Nam đã ký kết.
Quan trọng hơn, nghĩa vụ thuế tại Việt Nam không xác định theo quốc tịch mà theo tình trạng cư trú. Điều này có nghĩa là một người mang hộ chiếu Việt Nam nhưng sống và làm việc chủ yếu ở nước ngoài vẫn có thể được xác định là cá nhân không cư trú và ngược lại, một người nước ngoài sinh sống tại Việt Nam đủ điều kiện lại bị xác định là cá nhân cư trú.
Điểm này đặc biệt liên quan đến anh em Việt kiều hoặc những người thường xuyên đi lại giữa các quốc gia và có hoạt động đầu tư tài sản mã hóa trên các sàn Việt Nam. Tình trạng cư trú của anh em sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cách nghĩa vụ thuế được xác định.
Kết
Nhìn lại toàn bộ, có thể thấy Việt Nam đang xây dựng khung pháp lý crypto theo hướng hợp pháp hóa có kiểm soát, không hợp pháp hóa tự do. Sàn muốn hoạt động phải đáp ứng điều kiện rất cao, nhà đầu tư phải chịu thuế và nghĩa vụ KYC, còn toàn bộ dòng tiền phải đi qua hệ thống ngân hàng chính thức.
Đây là mô hình nhiều nước trong khu vực như Thái Lan và Singapore đã áp dụng, tuy chặt hơn ở một số điểm, nhưng cũng rõ ràng hơn nhiều so với tình trạng pháp lý mơ hồ kéo dài nhiều năm qua.
Một số bài viết khác:
