Thong Dinh Nhìn lên không bằng ai, nhìn xuống hơn cả đống. Anh em đang thấy thua lỗ nặng? Ta hãy mừng, vì ít nhất không thua lỗ sạch.
Những câu chuyện dưới đây không phải để dọa. Chúng để nhắc lại một điều mà nhiều trader giỏi nhất thế giới cũng từng quên, không có vụ lời nào xứng đáng để mất toàn bộ vốn. Quản lý rủi ro là việc đầu tiên của trader, kiếm tiền chỉ đến sau.
Như Larry Hite từng nói: nếu không đặt cược thì không thể thắng, nhưng nếu mất hết vốn thì cũng không thể đặt cược nữa.
Nội dung chính
#12: Adolf Merckle – Thua lỗ 400 triệu euro
Adolf Merckle là doanh nhân người Đức, từng là người giàu thứ năm nước Đức với tài sản ước tính 9.2 tỷ USD. Ông thừa kế một công ty dược nhỏ chỉ 80 nhân viên từ cuối thập niên 1960, rồi tự xây thành đế chế với doanh thu 35 tỷ euro và hơn 100,000 nhân viên. Ông nổi tiếng là nhà đầu tư sắc bén và thực dụng.
Năm 2008, Merckle đặt cược rằng cổ phiếu Volkswagen sẽ giảm bằng cách short sell (bán khống – vay cổ phiếu để bán ra, kỳ vọng mua lại sau với giá thấp hơn để kiếm lời từ phần chênh lệch). Đây là một hướng đi hợp lý về mặt logic: VW có nợ cao và chịu ảnh hưởng từ khủng hoảng tín dụng 2008.
Điều ông không biết là Porsche đã âm thầm gom cổ phiếu VW trong nhiều năm thông qua cash-settled option (quyền chọn thanh toán bằng tiền mặt – công cụ tài chính cho phép nắm giữ quyền lợi kinh tế trên cổ phiếu mà không cần khai báo sở hữu trực tiếp). Đến ngày 26/10/2008, Porsche công bố họ kiểm soát 42.6% cổ phiếu VW cộng với quyền chọn mua thêm 31.5% nữa, tổng cộng 74.1%. Chính phủ Đức cũng nắm khoảng 20%. Điều đó có nghĩa là lượng cổ phiếu VW có thể giao dịch tự do trên thị trường gần như không còn.
Những người đang short VW, bao gồm Merckle và hàng loạt quỹ hedge fund lớn như Greenlight Capital, SAC Capital, Tiger Asia, đồng loạt phải mua lại cổ phiếu để đóng vị thế, nhưng không có đủ cổ phiếu để mua. Giá VW tăng từ 210 euro lên hơn 1,000 euro chỉ trong hai ngày, biến Volkswagen tạm thời thành công ty có vốn hóa lớn nhất thế giới.
Tổng thiệt hại của toàn bộ bên short VW ước tính khoảng 30 tỷ euro.
Riêng Merckle mất khoảng 400-500 triệu euro vào VW. Khoản lỗ đó kéo theo margin call (lệnh bổ sung ký quỹ – yêu cầu nộp thêm tiền khi tài sản thế chấp giảm giá trị) từ các chủ nợ khác, đe dọa đổ sập toàn bộ đế chế ông xây dựng cả đời.
Ông đã xin chính phủ hỗ trợ nhưng bị từ chối. Ngày 5/1/2009, gia đình phát hiện ông đã bước ra khỏi nhà một mình vào đêm. Thi thể ông được tìm thấy gần đường tàu ngoại ô gần thị trấn Blaubeuren. Ông 74 tuổi.
#11: Anh Em Nhà Hunt
Nelson và William Herbert Hunt là con trai của tỷ phú dầu mỏ Texas Haroldson Lafayette Hunt Jr. Với nguồn vốn khổng lồ từ gia đình, hai anh em âm mưu thực hiện điều mà không ai từng làm được trong lịch sử hiện đại, thâu tóm toàn bộ thị trường bạc thế giới.
Chiến lược của họ là mua số lượng khổng lồ hợp đồng futures bạc (hợp đồng tương lai – cam kết mua một lượng hàng hóa nhất định ở mức giá định trước vào ngày cụ thể trong tương lai) thông qua nhiều sàn môi giới, trong đó có Bache Halsey Stuart Shields. Họ tin rằng nếu kiểm soát đủ lớn nguồn cung bạc, họ có thể đẩy giá lên bất cứ mức nào họ muốn và bán ra với lợi nhuận khổng lồ.
Kế hoạch vỡ khi giá bạc giảm mạnh, kéo giá trị tài sản thế chấp của họ xuống dưới mức tối thiểu. Bache phát đi margin call 100 triệu USD. Anh em nhà Hunt không thể đáp ứng và với tổng thiệt hại tiềm tàng lên đến 1.7 tỷ USD, cơn hoảng loạn lan ra toàn hệ thống tài chính.
Nhiều quan chức chính phủ Mỹ lo ngại nếu anh em Hunt vỡ nợ, một số ngân hàng và công ty môi giới lớn sẽ sụp đổ theo.
Để tránh kịch bản đó, một tập đoàn ngân hàng Mỹ phải bơm hạn mức tín dụng 1.1 tỷ USD cứu họ, giúp Bache sống sót qua cơn khủng hoảng. SEC sau đó điều tra và phát hiện anh em nhà Hunt đã không tiết lộ việc họ nắm 6.5% cổ phần tại chính Bache, công ty môi giới mà họ đang giao dịch qua đó.
#10: Metallgesellschaft
Metallgesellschaft là tập đoàn kim loại và kỹ thuật hàng đầu nước Đức. Dưới sự lãnh đạo của CEO Heinz Schimmelbusch, công ty đặt cược lớn rằng giá dầu sẽ tăng thông qua các hợp đồng futures dầu mỏ. Dầu giảm thay vì tăng. Metallgesellschaft mất 1.3 tỷ USD và đứng trên bờ phá sản.
#9: Robert Citron
Robert Citron không phải trader chuyên nghiệp. Ông là Thủ quỹ kiêm Thu thuế của hạt Orange County, California, tức là người quản lý tiền thuế của người dân.
Nhưng từ năm 1994, ông bắt đầu sử dụng hàng loạt giao dịch đòn bẩy cao bao gồm repurchase agreement (thỏa thuận mua lại – hình thức vay ngắn hạn bằng cách bán tài sản với cam kết mua lại sau ở mức giá cao hơn) và floating-rate note (trái phiếu lãi suất thả nổi – công cụ nợ có lãi suất thay đổi theo thị trường) để tìm kiếm lợi nhuận cao hơn cho quỹ của hạt.
Chiến lược sụp đổ kéo theo khoản lỗ 1.7 tỷ USD, đẩy Orange County vào phá sản theo Chương 9, hình thức bảo hộ phá sản dành cho chính quyền địa phương tại Mỹ. Đây là vụ phá sản lớn nhất của một chính quyền địa phương trong lịch sử nước Mỹ tính đến thời điểm đó. Người chịu hậu quả không phải Citron một mình mà là hàng triệu người dân California.
#8: LTCM
Long-Term Capital Management là quỹ hedge fund được điều hành bởi đội ngũ gồm hai chủ nhân giải Nobel kinh tế và nhiều cựu chuyên gia hàng đầu Phố Wall. Trong những năm đầu, quỹ mang về lợi nhuận gần 40% mỗi năm nhờ chiến lược arbitrage (kinh doanh chênh lệch giá – mua tài sản ở nơi giá thấp và bán ở nơi giá cao để kiếm lợi từ sự chênh lệch tạm thời).
Rắc rối bắt đầu từ năm 1998. Tháng 5 và tháng 6 năm đó, quỹ lỗ lần lượt 6.42% và 10.14%, mất 461 triệu USD vốn. Tháng 7, Salomon Brothers rút khỏi mảng arbitrage, làm suy yếu thanh khoản thị trường mà LTCM phụ thuộc vào.
Rồi tháng 8 và 9, Nga vỡ nợ trái phiếu chính phủ. Nhà đầu tư hoảng loạn bán tháo trái phiếu Nhật và châu Âu để mua trái phiếu Mỹ làm nơi trú ẩn, phá vỡ hoàn toàn các vị thế hội tụ mà LTCM đang nắm giữ.
Anh em xét qua trường hợp dưới đây để hiểu rõ hơn. Từ năm 1997, LTCM đặt cược 2.3 tỷ USD rằng giá cổ phiếu Royal Dutch và Shell sẽ hội tụ, vì đây thực chất là cùng một công ty nhưng niêm yết ở hai sàn khác nhau với mức giá chênh lệch 8-10%. Về lý thuyết họ đúng và chênh lệch đó cuối cùng sẽ biến mất. Nhưng vì thua lỗ ở những vị thế khác, họ buộc phải đóng vị thế này vào đúng lúc mức chênh lệch đã tăng lên 22%, lỗ 286 triệu USD chỉ từ một giao dịch này.
Đây là minh chứng kinh điển cho câu nói nổi tiếng, thị trường có thể phi lý lâu hơn anh em có thể duy trì khả năng thanh toán.
Trong ba tuần đầu tháng 9/1998, vốn chủ sở hữu của LTCM rơi từ 2.3 tỷ USD xuống còn 400 triệu USD trong khi nợ vẫn trên 100 tỷ USD, tạo ra tỷ lệ đòn bẩy hơn 250 lần. Tổng thiệt hại vốn vượt 1.85 tỷ USD.
Cục Dự trữ Liên bang Mỹ phải tổ chức gói cứu trợ khẩn cấp vì lo ngại sự sụp đổ dây chuyền có thể kéo sập toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu.
#7: Kweku Adoboli
Kweku Adoboli, 31 tuổi, nhân viên văn phòng của Delta One của UBS ở London. Bàn Delta One chuyên xử lý các sản phẩm phái sinh (công cụ tài chính có giá trị gắn với tài sản khác như cổ phiếu, chỉ số, hàng hóa).
Trong khoảng thời gian dài, Adoboli thực hiện các giao dịch trái phép vượt quá giới hạn được phép mà ban lãnh đạo không phát hiện.
Tháng 9/2011, UBS công bố khoản lỗ bất ngờ 2/3 tỷ USD. Adoboli bị xác định là thủ phạm. CEO của UBS từ chức sau vụ việc. Đây là một trong những minh chứng rõ ràng nhất về rủi ro kiểm soát nội bộ tại các ngân hàng lớn, khi một cá nhân duy nhất có thể gây thiệt hại ở quy mô đó trong thời gian dài mà hệ thống không phát hiện.
#6: Aracruz Celulose
Aracruz là nhà sản xuất bột giấy bạch đàn tẩy trắng lớn nhất thế giới tại Brazil. Năm 2008, để phòng ngừa rủi ro từ đồng USD bị suy yếu, công ty đặt cược rằng đồng Real Brazil sẽ tăng giá thông qua các hợp đồng forex (ngoại hối – thị trường mua bán tiền tệ). Lý luận là nếu dollar yếu thì Real sẽ mạnh hơn.
Rốt cuộc, Real Brazil giảm mạnh thay vì tăng. Aracruz mất 2.5 tỷ USD, họ gần như mất toàn bộ từ một cược về tỷ giá không liên quan gì đến mảng kinh doanh bột giấy cốt lõi của họ.
#5: Yasuo Hamakana
Yasuo Hamakana được gọi là “Ngài 5 Phần Trăm” vì ông từng kiểm soát ước tính 5% nguồn cung đồng toàn cầu và ông còn có biệt danh “Ngài Đồng” vì phong cách giao dịch cực kỳ hung hăng. Là trưởng bộ phận giao dịch tại Sumitomo, một trong những tập đoàn thương mại lớn nhất Nhật Bản, ông thực hiện hàng loạt giao dịch đồng trái phép trên Sàn Kim Loại London với tham vọng kiểm soát thị trường.
Khi âm mưu vỡ lở năm 1996, Sumitomo phải thừa nhận khoản lỗ 2,6 tỷ USD. Hamakana bị kết án và vào tù. Vụ việc là một trong những bê bối giao dịch trái phép lớn nhất trên thị trường hàng hóa từ trước đến thời điểm đó.
#4: Jérôme Kerviel
Trong suốt năm 2007, Jérôme Kerviel làm việc tại Société Générale và giao dịch sinh lời dựa trên kỳ vọng thị trường chứng khoán châu Âu sẽ giảm. Vấn đề là ông liên tục vượt giới hạn giao dịch được phép và tạo ra các giao dịch thua lỗ giả để che giấu lợi nhuận thực, tránh bị phát hiện vì lợi nhuận quá lớn sẽ gây chú ý.
Đến cuối năm 2007, ông đang ngồi trên 1.4 tỷ euro lợi nhuận ẩn trong khi tổng vị thế trái phép của ông đã lên đến 49.9 tỷ euro, cao hơn cả tổng vốn hóa thị trường của chính Société Générale.
Ngân hàng phát hiện ra vào ngày 19/1/2008 và quyết định đóng toàn bộ vị thế trong ba ngày giao dịch bắt đầu từ 21/1, đúng lúc thị trường chứng khoán châu Âu đang rơi mạnh. Bán tháo vị thế khổng lồ vào đúng thị trường đang giảm là công thức của thảm họa. Thiệt hại từ việc đóng vị thế này lên đến 4.9 tỷ euro.
#3: Brian Hunter và Amaranth Advisors
Tháng 4/2005, SAC Capital Partners đề nghị trả Brian Hunter 1 triệu USD tiền thưởng chỉ để ông gia nhập. Nicholas Maounis, người sáng lập Amaranth Advisors, từ chối nhả ông ra, thăng ông lên đồng trưởng bộ phận năng lượng và giao toàn quyền kiểm soát giao dịch. Đó là quyết định mà Maounis sẽ hối hận cả đời.
Năm 2006, Hunter đặt cược rằng giá khí đốt tự nhiên mùa đông 2006-2007 sẽ tăng mạnh so với mùa hè và mùa thu, dựa trên phân tích về nhu cầu sưởi ấm và nguồn cung. Ông mua hợp đồng giao hàng mùa đông trong khi bán khống hợp đồng giao hàng gần. Thị trường đi ngược lại hoàn toàn dự báo của ông.
Khi yêu cầu ký quỹ vượt 3 tỷ USD vào tháng 9/2006, Amaranth không còn đủ tiền duy trì vị thế và buộc phải bán toàn bộ cho JP Morgan và Citadel với giá 2.5 tỷ USD. Tổng thiệt hại là 6.6 tỷ USD. Amaranth giải thể hoàn toàn. Hunter về sau bị Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ truy tố vì thao túng thị trường.
#2: Bruno Iksil
Bruno Michel Iksil làm việc tại văn phòng London của JPMorgan Chase từ năm 2005, được đặt biệt danh là “London Whale” vì những vị thế khổng lồ ông xây dựng trên thị trường phái sinh tín dụng. Ông cũng có nickname “Voldemort” vì ảnh hưởng được cho là của ông lên toàn Phố Wall. Những vị thế đó cuối cùng gây ra khoản lỗ lên đến 9 tỷ USD cho JPMorgan, kéo theo một trong những vụ điều trần lớn nhất trước Quốc hội Mỹ về quản lý rủi ro tại ngân hàng.
#1: Howie Hubler và Morgan Stanley
Howie Hubler là trader thế chấp tại Morgan Stanley. Năm 2007, ông xây dựng một vị thế phức tạp trên thị trường nhà ở thế chấp dưới chuẩn (subprime mortgage – các khoản vay mua nhà cấp cho người vay có lịch sử tín dụng kém), tin rằng mình hiểu đúng hướng đi của thị trường. Ông đúng về một phần của bức tranh nhưng sai về phần quan trọng hơn, dẫn đến khoản lỗ 9 tỷ USD, khoản thua lỗ lớn nhất từ một trader đơn lẻ trong lịch sử tài chính tính đến thời điểm đó.
Hubler sau này trở thành một trong những nhân vật trung tâm trong cuốn sách “The Big Short” của Michael Lewis về cuộc khủng hoảng tài chính 2008.
Điểm chung của 12 câu chuyện này
Không ai trong số này là trader tệ hay người thiếu năng lực. Merckle xây được đế chế 9 tỷ USD từ 80 nhân viên. LTCM được điều hành bởi chủ nhân giải Nobel. Hunter là ngôi sao cả Phố Wall tranh nhau. Kerviel kiếm được 1.4 tỷ euro trước khi mọi thứ sụp đổ.
Điểm sai lầm duy nhất họ có chung là không có mức giá nào để nhận ra rằng mình đang sai và cần dừng lại. Hoặc có nhưng không thực thi. Khi vị thế quá lớn, tâm lý tự nhiên của con người là tiếp tục giữ và hy vọng thị trường sẽ quay đầu. Thị trường thường không quay đầu đủ nhanh.
Người ở phía bên kia của những giao dịch này đã kiếm được số tiền khổng lồ. Câu hỏi là anh em muốn đứng ở phía nào.
Một số bài viết khác:
- Thông Tư 32/2026/TT-BTC: Thuế Crypto Việt Nam chính thức có khung pháp lý – Chuyển nhượng crypto là gì? Tính thuế ra sao?
- Thuế crypto Việt Nam: Bỏ quy định 0.1% mỗi giao dịch?
- Dầu hạ nhiệt, vàng, chứng khoán, Bitcoin hồi phục khi Trump gia hạn thêm 5 ngày: Điều đáng ăn mừng? Hoặc không?
