Thong Dinh Bước sang tuần thứ mười của cuộc chiến và chiến sự giữa Iran-Mỹ vẫn chưa có bước tiến gì mới. Chính Iran cũng không có lý do gì để vội vàng. Mỗi ngày eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa là thêm một ngày Iran tích lũy thêm lợi thế trên bàn đàm phán. Và họ biết điều đó.
Nội dung chính
Tại sao đàm phán đang bế tắc?
Để hiểu tại sao hai bên không thể tìm được điểm chung, anh em cần hiểu mỗi bên đang giữ những lá bài gì và tại sao không ai muốn đặt chúng xuống trước.
Phía Iran hiện đang kiểm soát Hormuz – tuyến đường mà khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu phải đi qua. Đây là đòn bẩy lớn nhất mà Iran từng có trong lịch sử đàm phán với phương Tây.
Nếu họ đồng ý mở lại eo biển trước khi đạt được thỏa thuận, họ mất đi thứ duy nhất đang buộc Mỹ phải ngồi vào bàn. Nói đơn giản hơn, Hormuz chính là vũ khí hạt nhân thật sự của Iran trong cuộc đàm phán này, trong khi các chương trình hạt nhân thực tế lại trở thành vấn đề thứ yếu.
Phía Mỹ, cụ thể là Trump, cần một thỏa thuận trông “cứng hơn” thỏa thuận JCPOA năm 2015 mà ông ta từng xé bỏ. Nếu ký một thỏa thuận tương tự hoặc yếu hơn, ông không thể gọi đó là chiến thắng trước các cử tri đang ngóng chờ. Nhưng Iran lại không có động lực nào để nhượng bộ về chương trình hạt nhân hay tên lửa đạn đạo, vì chiến lược hiện tại của họ đang hoạt động tốt hơn bất kỳ kịch bản nào họ có thể lên kế hoạch trước đây.
Kết quả là cả hai bên đang ở trong thế kẹt mà không ai muốn nhúc nhích trước. Và thế kẹt đó, theo từng ngày trôi qua, thực ra đang nghiêng dần về phía Iran.
12 triệu thùng mỗi ngày đang thiếu hụt và thế giới đang xử lý bằng cách nào?
Trong tháng 4, lượng dầu bị gián đoạn do eo biển đóng cửa vào khoảng 12 triệu thùng mỗi ngày. Con số đó nhiều khả năng sẽ kéo dài sang tháng 5 khi đàm phán còn cách xa hồi kết.
Nhưng thị trường không sụp đổ ngay lập tức vì có một vài yếu tố đang tạm thời bù đắp.
Thứ nhất là nhu cầu giảm xuống, tức là demand destruction theo ngôn ngữ của các nhà phân tích dầu mỏ. Giá 100 USD một thùng về mặt lý thuyết chưa đủ cao để giết chết nhu cầu nhưng nhu cầu vẫn đang giảm. Chủ yếu là vì một số quốc gia Châu Á không đủ tiền để đu theo số tiền này. Không có nguồn cung thì dù muốn tiêu thụ cũng không được.
JP Morgan ước tính lượng demand destruction rơi vào khoảng 3,5 triệu thùng mỗi ngày, trong khi Goldman Sachs ước tính 2.5 triệu. Trung bình, mỗi ngày có khoảng 3 triệu thùng đang biến mất khỏi nhu cầu.
Thứ hai là các nước đang rút kho dự trữ ra dùng để bù vào phần thiếu hụt. Lượng kho dự trữ có thể theo dõi được đang giảm khoảng 6 đến 7 triệu thùng mỗi ngày, trong đó khoảng 3 triệu thùng đến từ kho dự trữ chiến lược quốc gia mà các chính phủ đang xả ra khẩn cấp. Nhưng con số đó vẫn còn cách khá xa so với 12 triệu thùng thiếu hụt mỗi ngày.
Phần còn lại nhiều khả năng đang được bù bởi kho dự trữ của các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil và Nga. Những kho này không được báo cáo công khai nên khó theo dõi, nhưng các nhà phân tích tin rằng chúng cũng đang bị thiếu hụt đáng kể. Một khi những kho không nhìn thấy đó cạn, giá dầu chắc chắn tăng mạnh.
Tại sao Mỹ đang cảm nhận rõ hơn và nhanh hơn dự kiến?
Ban đầu, các nhà phân tích dự đoán tác động sẽ lan từ đông sang tây theo thứ tự, trong đo, châu Á chịu trước, rồi châu Âu, rồi Mỹ chịu cuối cùng. Châu Á thì đang chạy đúng theo dự đoán khi kho dự trữ ở khu vực này giảm mạnh trong những tuần đầu.
Nhưng Mỹ đang bị tác động sớm hơn và mạnh hơn so với ước tính. Chỉ riêng tuần kết thúc vào ngày 24/4, Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho biết kho dự trữ dầu và sản phẩm dầu của Mỹ giảm gần 23 triệu thùng trong một tuần. Con số này đặc biệt đáng lo ngại vì đây là mùa “chậm” theo lịch thông thường, khi các nhà máy lọc dầu thường cố gắng xây dựng và lấp đầy kho dự trữ để chuẩn bị cho mùa hè nhu cầu cao.
Nhưng thay vì tích lũy, họ đang rút ra với tốc độ chưa từng thấy trong mùa này.
Điều quan trọng hơn là xu hướng này sẽ tăng mạnh trong tháng 5 khi mùa hè bắt đầu, đẩy nhu cầu xăng, diesel và nhiên liệu máy bay lên cao hơn. Dù Hormuz mở lại ngay hôm nay, dầu cần ít nhất hai tháng để hoàn thành hành trình từ nguồn sản xuất đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Tức là thêm hai tháng kho dự trữ tiếp tục bị rút xuống trước khi nguồn cung bình thường có thể phục hồi.
Tại sao giá dầu chưa phản ánh hết mức độ nghiêm trọng?
Giá dầu hiện tại không cao đến mức phản ánh đúng quy mô của cuộc khủng hoảng, một phần vì Mỹ và các đồng minh đang can thiệp vào thị trường dầu giấy (paper market), tức là các hợp đồng tương lai và các công cụ tài chính phái sinh, để kìm giá.
Nhưng thực tế vật lý thì không thể thao túng mãi mãi.
Khi kho dự trữ thực tế cạn đến mức đủ thấp, giá thực tế sẽ phải điều chỉnh để phản ánh sự thiếu hụt thật sự, bất kể thị trường giấy nói gì.
Iran đang chờ đợi gì?
Theo phân tích từ Financial Times, Iran thực ra chỉ cần cầm cự thêm khoảng một tháng nữa để đạt được vị thế đàm phán tốt hơn. Lý do là sau khoảng thời gian đó, kho dự trữ của các nước tiêu thụ lớn sẽ giảm xuống mức đủ thấp để tạo ra áp lực kinh tế thực sự lên các chính phủ phương Tây, đặc biệt là trong bối cảnh bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ đang đến gần.
Mỗi ngày trôi qua, Iran tích lũy thêm đòn bẩy.
Dù xuất khẩu dầu của Iran đã giảm xuống còn khoảng 500,000 thùng mỗi ngày, tức là chỉ bằng một phần nhỏ so với trước chiến tranh, lịch sử đã chứng minh rằng Iran có khả năng chịu đựng các lệnh trừng phạt kinh tế kéo dài mà không sụp đổ, từ thời Trump nhiệm kỳ một cho đến giai đoạn COVID.
Đây không phải lần đầu tiên họ bị dồn vào góc tường về mặt kinh tế và vẫn trụ được.
Bước tiếp theo của Mỹ?
Với thế bế tắc hiện tại, khả năng cao nhất là Mỹ sẽ phải leo thang quân sự nếu muốn thay đổi cục diện. Những gì không đạt được trên bàn đàm phán sẽ phải được tìm kiếm trên chiến trường.
Đây không phải là kịch bản ai muốn nhưng logic của tình huống đang đẩy về hướng đó.
Trump muốn một thỏa thuận đủ tốt, đủ để thay đổi cục diện hiện giờ. Nhưng chính mong muốn đó đang trở thành điểm yếu của ông trong cuộc đàm phán.
Iran biết rằng Trump cần kết thúc cuộc chiến này trước khi tác động kinh tế lan rộng quá mức và chính sự cấp bách đó là thứ Iran đang khai thác. Càng chờ lâu, điều kiện của Iran trên bàn đàm phán càng có giá trị hơn.
Nhưng nếu Mỹ quyết định tấn công quân sự để buộc Iran phải nhượng bộ, kịch bản đó mang theo rủi ro riêng của nó. Iran đã nhiều lần tuyên bố rằng nếu bị tấn công đủ mạnh, họ sẽ phá hủy cơ sở hạ tầng dầu mỏ của toàn khu vực Vùng Vịnh trước khi sụp đổ.
Đó không phải là đòn đe dọa rỗng tuếch khi nhìn vào năng lực tên lửa và drone của Iran hiện tại. Và nếu điều đó xảy ra, cuộc khủng hoảng dầu mỏ hiện tại sẽ trở nên nhỏ bé so với thứ tiếp theo.
Đồng hồ đang tích tắc và lúc này nó đang chạy theo nhịp của Tehran.
Nội dung này không phải tư vấn đầu tư hay pháp lý.
Một số bài viết khác:
- Nổ súng tại nhà trắng tối – Lại bước đi kéo phiếu thường thấy của Trump?
- DeFi ‘chết’ dần, ‘chết’ mòn sau 9 năm ra mắt
- Thị trường crypto Q1/2026: Chuyện gì đang xảy ra?
