Thong Dinh Mấy hồi Bitcoin, altcoin hay nhìn chung là thị trường crypto lên xuống thất thường thế này, mình thường xuyên đọc thấy các câu như “crypto đã chết” hoặc “các use case phi tài chính của crypto đã chết”. Liệu có thật sự như vậy không?
Nội dung chính
ĐÚNG LÀ CRYPTO BÂY GIỜ CHỦ YẾU LÀ ĐỂ KIẾM TIỀN
Không thể phủ nhận. Crypto bây giờ chủ yếu người ta dùng để làm gì? Để đầu cơ. Để giao dịch kiếm lời. Để đè nhau ra, ăn tiền nhau. Ta dùng DeFi để cho vay ăn lãi. Ta dùng stablecoin để thanh toán. Ta mua bán token hi vọng giá tăng.
Nhưng đây không phải dấu hiệu thất bại. Trái lại, đây là cách mọi công nghệ mới phát triển.
Chẳng ai kỳ vọng ta sẽ đạt mọi bước tiến ngay từ bước đầu cả. Thời điểm mới xuất hiện, blockchain cho phép hàng triệu người trên toàn thế giới làm việc với nhau mà không cần trung gian. Khả năng này sẽ được dùng cho rất nhiều lĩnh vực – game, mạng xã hội, nghệ thuật, AI.
Nhưng phải bắt đầu từ đâu đó. Và chỗ dễ nhất chính là tiền bạc.
Tại sao? Vì giao dịch tiền về bản chất đơn giản cực. Anh em gửi mình 100 USD, mình nhận 100 USD. Xong. Không cần biết nhau. Không cần tin tưởng. Không cần gặp mặt.
Còn game hay mạng xã hội? Phức tạp gấp trăm lần. Game cần đồ họa đẹp, nhiều người chơi, nội dung hấp dẫn. Mạng xã hội cần lý do thực sự để người ta bỏ Facebook chuyển sang. Đây là bài toán khó hơn nhiều.
Cho nên crypto bây giờ chủ yếu về tiền không phải vì những thứ khác thất bại. Mà vì tiền là bước đầu tiên hợp lý nhất.
INTERNET CŨNG TỪNG VẬY
Anh em cứ nhìn lại internet xem. Năm 1995, khi internet vừa phổ biến ở Mỹ, người ta dùng nó để làm gì?
Gửi email. Đọc tin tức. Lướt web. Hết.
Không có Facebook để kết bạn. Không có YouTube để xem video. Không có Netflix để coi phim. Không có Spotify nghe nhạc. Không có Uber gọi xe. Không có Airbnb thuê nhà.
Tại sao không có? Vì chưa đủ.
Facebook cần hàng trăm triệu người đã quen lên mạng hàng ngày, quen chia sẻ ảnh, quen kết bạn online. Chưa có những thứ đó thì làm sao có Facebook?
YouTube cần đường truyền nhanh. Năm 1995, tốc độ internet quay số chỉ đạt 56k – tải một bài hát MP3 mất cả tiếng. Xem video? Quên đi.
Netflix cần băng thông đủ để stream phim HD không giật. Uber cần smartphone và GPS chính xác. Airbnb cần người ta tin tưởng đủ để cho người lạ thuê nhà.
Tất cả những thứ đó phải mất cả chục năm mới có.
Facebook ra năm 2004 – chín năm sau. Tiếp đó là YouTube 2005. Netflix bắt đầu streaming 2007. iPhone 2007. Uber 2009. Airbnb 2008.
Năm 1995, ai mà nói “internet chỉ để gửi email thôi, còn lại đã chết” thì sai hoàn toàn. Không phải chết. Mà là chưa đến lúc.
CRYPTO CŨNG VẬY – THIẾU QUÁ NHIỀU MẢNH GHÉP
Crypto bây giờ cũng đang thiếu rất nhiều thứ cơ bản.
Ví dụ anh em muốn làm game blockchain. Anh em cần gì?
Cần hàng triệu người đã có ví crypto và biết cách dùng. Cần họ quen với việc mua bán NFT. Cần phí giao dịch đủ rẻ – không ai chơi game mà mỗi lần đổi vật phẩm phải mất 50 USD phí. Cần tốc độ giao dịch nhanh – không ai chịu được việc game mà mỗi lần bấm nút phải đợi 10 giây. Cần thanh khoản đủ để người chơi dễ dàng bán vật phẩm lấy tiền.
Tất cả những thứ đó chưa đủ. Đang được xây dựng từng ngày. Nhưng chưa xong.
Vậy nên việc game blockchain chưa thành công không có nghĩa nó đã chết. Nó chỉ có nghĩa là chưa đến lúc.
VẤN ĐỀ LỚN HƠN CẢ KỸ THUẬT – NIỀM TIN ĐÃ MẤT
Nhưng có một vấn đề còn lớn hơn cả chuyện kỹ thuật. Đó là niềm tin.
Một trong những điều đẹp nhất về crypto là người dùng có thể sở hữu một phần nền tảng họ đang dùng. Thay vì Mark Zuckerberg một mình sở hữu Facebook, người dùng có thể nắm giữ token và được hưởng lợi khi nền tảng phát triển.
Nhưng ý tưởng đẹp này đã bị nghiền nát bởi hàng nghìn vụ lừa đảo.
Bao nhiêu dự án ra token, huy động vốn, rồi founder bán sạch biến mất? Bao nhiêu “cộng đồng” hóa ra chỉ là bot và tài khoản ảo? Bao nhiêu lời hứa “trao quyền cho người dùng” chỉ là cách bóng bẩy để bán token kiếm lời?
Khi chuyện đó xảy ra quá nhiều lần, người ta chán. Mất niềm tin. Và khi niềm tin đã mất, ngay cả dự án tốt cũng không ai tin nữa.
Đây chính là vấn đề lớn nhất crypto đang gặp phải. Không phải công nghệ chưa đủ tốt. Mà là không ai còn tin.
GIẢI PHÁP LÀ GÌ?
Làm sao xây dựng lại niềm tin? Ta cần luật pháp rõ ràng.
Năm năm qua, các công ty crypto lớn đã làm việc với Quốc hội Mỹ để tạo khung pháp lý rõ ràng. Mục đích hai điều.
Một là cho người xây dựng biết rõ cái gì được phép, cái gì không. Khi đã có luật rõ ràng, họ tập trung xây dựng thay vì lo bị kiện.
Hai là bảo vệ người dùng. Khi có luật bắt buộc công khai thông tin, bắt buộc minh bạch, bắt buộc kiểm toán, người dùng yên tâm hơn.
Và gần đây, ta đã chứng kiến những kết quả rõ rệt. GENIUS Act – luật về stablecoin – được thông qua. Chỉ sau một đêm, stablecoin chuyển từ thứ “không rõ ràng, đáng ngờ” thành “hợp pháp và an toàn” trong mắt chính phủ, ngân hàng và người dùng.
Sự chuyển đổi này nhìn có vẻ đột ngột. Nhưng thực ra là kết quả của năm năm làm việc ngầm. Giáo dục các nghị sĩ. Giải thích công nghệ. Đề xuất khung pháp lý hợp lý. Tất cả tích lũy từng ngày, rồi bùng nổ khi thời điểm chín muồi.
Giờ stablecoin đã được chấp nhận, cánh cửa sẽ mở ra cho các loại token khác. Sắp tới có thể có luật cho gaming token, governance token và nhiều thứ nữa. Khi có luật rõ ràng, niềm tin sẽ quay lại.
AI MẤT 80 NĂM MỚI THÀNH CÔNG – CRYPTO CHỈ MỚI 17 NĂM
Muốn hiểu tại sao cần nhiều thời gian như vậy, hãy nhìn vào AI.
1943 – Xuất hiện bài báo đầu tiên về mạng neural. 1950s-60s – Nghiên cứu nhưng không ai quan tâm. 1970s – Mọi người tuyên bố “AI đã chết”. 1980s – Hồi sinh một chút rồi lại chết. 1990s-2000s – “AI lại chết nữa”, gần như không ai đầu tư. 2010s – Deep learning bắt đầu hoạt động tốt. 2022 – ChatGPT ra đời, cả thế giới sốc.
Từ 1943 đến 2022 là 79 năm. Và trong 79 năm đó, có ít nhất hai lần người ta tuyên bố AI đã chết hoàn toàn.
Crypto được bao nhiêu tuổi? Bitcoin ra đời 2009 – mới 17 năm. Ethereum 2015 – mới 11 năm.
Và đã có bao nhiêu lần người ta tuyên bố crypto đã chết? Hàng trăm lần. Nhưng nó vẫn ở đây, vẫn tồn tại.
NHỮNG NĂM LỘN XỘN NÀY LÀ GIAI ĐOẠN CẦN THIẾT
Những năm này – đầy lừa đảo, sụp đổ, mất niềm tin – trông rất tệ. Nhưng đó là điều cần thiết.
Nhớ lại internet 1995-2000. Bong bóng dot-com. Hàng nghìn công ty phá sản. Hàng tỷ USD cháy sạch. Người ta nói internet đã chết, thương mại điện tử đã chết, tất cả chỉ là bong bóng.
Nhưng chính những năm “tệ” đó đã xây nền tảng. Cáp quang được đặt khắp nơi. Trình duyệt ngày càng tốt hơn. Người ta học cách mua hàng online. Hệ thống thanh toán được xây dựng. Luật pháp dần rõ ràng.
Rồi từ 2004 – bùm. Facebook bùng nổ. Google thống trị. YouTube lên ngôi. Amazon chiếm lĩnh. iPhone thay đổi mọi thứ. Tất cả xây trên phần nền tảng được dựng lên trong những năm “lộn xộn” đó.
Crypto đang trong giai đoạn lộn xộn. Nhưng nền tảng đang được xây. Stablecoin được chấp nhận. Luật pháp dần rõ ràng. Công nghệ ngày càng tốt. Ngày càng nhiều người dùng crypto lần đầu.
Năm mười năm nữa, chúng ta sẽ nhìn lại và nói “giờ thì rõ ràng rồi”. Giống như cách mọi người nói về internet bây giờ.
KẾT
Vậy “crypto chỉ để đầu cơ, còn lại đã chết” có đúng không?
Sai. Crypto bây giờ chủ yếu để đầu cơ kiếm lời vì đó là bước đầu tiên dễ nhất. Giống như internet năm 1995 chủ yếu để gửi email không có nghĩa Facebook hay YouTube “đã chết”. Nghĩa là chưa đến lúc.
Stablecoin đang cất cánh. Hệ thống thanh toán đang cải thiện. Luật pháp đang rõ ràng hơn. Hàng triệu người đang bắt đầu dùng crypto.
Đây là nền tảng. Game, mạng xã hội, nghệ thuật số, AI, những thứ chúng ta chưa tưởng tượng ra – sẽ đến sau. Không phải năm sau. Có thể năm năm. Có thể mười năm.
Nếu anh em kỳ vọng mọi thứ xảy ra ngay lập tức, anh em sẽ thất vọng. Nhưng nếu anh em hiểu đây là công việc tốn một hai chục năm, anh em sẽ thấy mọi thứ đang đi đúng hướng.
Vì vậy, nếu muốn đi đường dài với crypto, hãy kiên nhẫn. Những năm lộn xộn này đang tạo nền móng cho những năm bùng nổ sau này.
Một số bài viết khác:
- Iran, Israel và chiến sự Trung Đông thật sự tác động đến thị trường như thế nào? Nên mua bán gì? Bitcoin, vàng, đồng tiền hay cổ phiếu gì?
- Bùng nổ chiến tranh giữa Mỹ và Israel cùng Iran, 20% dầu thế giới bị chặn, Fed chuẩn bị in tiền, tài sản trú ẩn tăng giá
- Cá voi thận trọng trong năm 2026; Mua bán có thể giảm dần đến giữa năm
