Thong Dinh Trong lúc anh em Đông Á chúng mình đang ăn tết, thị trường tuần qua tiếp tục lạc lối. Chạy lên rồi lại chạy xuống, không có hướng rõ ràng. Lực đẩy của nhiều cổ phiếu tiếp tục yếu đi mặc dù các chỉ số vẫn giữ trên đường trung bình động 50 ngày. Nhưng nếu nhìn vào biểu đồ tuần, động lực đã yếu hẳn. Và khi động lực yếu, bearish sẽ bắt đầu tạo áp lực thử sức thị trường.
Hiện có hai yếu tố tạo ra mục tiêu và động lực cho phe bán khống. Một là sự bất định về thuế quan sau phán quyết của Tòa án Tối cao khi tuyên bố Trump lạm quyền. Hai là rủi ro địa chính trị liên quan đến Iran, nơi có thể bùng nổ xung đột quân sự bất cứ lúc nào.
Nội dung chính
PHÁN QUYẾT TÒA ÁN – TRUMP MẤT VŨ KHÍ MẠNH NHẤT
Tòa án Tối cao Mỹ vừa tuyên bố rằng Tổng thống không có quyền áp đặt thuế quan theo các quyền khẩn cấp, vì quyền đánh thuế thuộc về Quốc hội theo Hiến pháp. Đây là một cú đánh mạnh vào chiến lược của Trump nhưng không phải là cú đánh chí mạng như nhiều người nghĩ.
Ngay sau phán quyết, Trump đã nhanh chóng chuyển sang công cụ khác. Ông viện dẫn Section 122, điều khoản từ những năm 1970 ít khi được sử dụng, để áp mức thuế toàn cầu 10% chồng lên các mức thuế hiện có. Một ngày sau, ông nâng con số này lên 15%, mức cao nhất mà Section 122 cho phép.
Tuy nhiên, Section 122 có hai hạn chế lớn. Thứ nhất, nó chỉ cho phép áp thuế tạm thời tối đa 150 ngày. Thứ hai, nó chưa từng được sử dụng trước đây và rất có thể sẽ dẫn đến tranh chấp pháp lý vì điều khoản này yêu cầu phải chứng minh được tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán “lớn và nghiêm trọng”.
Vậy có nghĩa là sau 150 ngày Trump phải hạ thuế xuống? Không hẳn. Financial Times chỉ ra rằng Nhà Trắng đã chuẩn bị cho kịch bản này và có nhiều lộ trình pháp lý khác để tái xây dựng hàng rào thuế quan. Trump đã tuyên bố sẽ bắt đầu các hành động theo Section 301, điều khoản cho phép ông áp đặt mức thuế không giới hạn để đáp trả sự phân biệt đối xử với doanh nghiệp Mỹ trong khi chờ kết quả điều tra.
Nói cách khác, Trump mất đi vũ khí mạnh nhất (IEEPA) nhưng ông ấy vẫn còn cả kho vũ khí khác. Chỉ là những vũ khí này đều có giới hạn rõ ràng hơn, khó sử dụng hơn và dễ bị thách thức pháp lý hơn.
THUẾ QUAN TRUMP KHÔNG NHIỀU NHƯ TA NGHĨ
Theo dữ liệu của New York Times, số hàng hóa chịu thuế quan “vi hiến” của Trump chỉ chiếm khoảng 25% tổng số hàng nhập vào Mỹ. Con số này thấp hơn nhiều so với những gì người ta tưởng tượng khi nghe Trump la ó về thuế quan mỗi ngày.
Điều thú vị hơn nữa là trước đây có khoảng 50% hàng nhập vào Mỹ được miễn thuế, nhưng từ năm ngoái nhóm này chuyển sang trạng thái “được tạm thời không đánh thuế”. Đây là một sự khác biệt tinh vi nhưng quan trọng. Nó phản ánh hai điều.
Thứ nhất, thuế quan mà Trump thực tế áp dụng không nhiều như mọi người nghĩ. Ông chủ yếu dùng đe dọa thuế quan như công cụ thương lượng hơn là thực sự đánh thuế.
Thứ hai, Trump vẫn còn một lá bài lớn chưa sử dụng – nhóm hàng hóa 50% đang được “tạm thời không đánh thuế” kia. Đây là đòn bẩy mà ông có thể dùng để đàm phán với các nước. Tuy nhiên, sau phán quyết của Tòa án Tối cao, nhiều bên đều cho rằng lá bài này sẽ dần mất tác dụng khi các nước nhìn thấy rằng Trump có thể bị thách thức ngay từ trong nước về “quyền đánh thuế”.
Ngoài ra, dưới đây là một số industry tariff Trump có thể sử dụng để thương lượng với các nước:
 |
THỊ TRƯỜNG PHẢN ỨNG?
Điều duy nhất có thể khẳng định sau phán quyết của Tòa án Tối cao là sự bất định về thuế quan tăng lên đáng kể. Không ai biết Trump sẽ dùng công cụ nào tiếp theo, công cụ đó sẽ tồn tại bao lâu và liệu nó có bị thách thức pháp lý hay không.
Nhưng có một điều chắc chắn là tác động của thuế quan mới lên giá cả trong 2-3 tháng tới không rõ ràng. Vì vậy thuế quan khó có thể là yếu tố thay đổi quyết định lãi suất của Fed cho đến tháng 5. PCE lõi vẫn ở mức 3%, cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của Fed. Thay đổi trong thuế quan không thể kéo PCE về 2% trong 2-3 tháng được.
Một vấn đề khác mà Trump phải đối mặt là áp lực đòi hoàn thuế quan cũ. Nếu Tòa án tuyên bố các khoản thuế đã thu là vi hiến, về mặt lý thuyết, Trump phải hoàn trả lại. Nhưng làm sao để hoàn trả khoản tiền khổng lồ như vậy? Đây là một câu hỏi chưa có ai trả lời được.
IRAN – MỐI ĐE DỌA LỚN HƠN NHIỀU SO VỚI THUẾ QUAN
Trong khi mọi người bận tâm về thuế quan, một mối đe dọa lớn hơn nhiều đang âm thầm tiến đến. Đó chính là Iran.
Mỹ và Iran đã có hai vòng đàm phán nhưng chưa ấn định ngày cho cuộc họp thứ ba. Phía Mỹ cho biết đang chờ Iran đưa ra đề xuất chi tiết trong vòng hai tuần tới. Ngoại trưởng Marco Rubio dự kiến sẽ thăm Israel vào ngày 28/2. Những mốc thời gian này cho thấy Mỹ chưa thể tấn công ngay lập tức.
Nhưng đừng để những dấu hiệu đó đánh lừa anh em. Vào tháng 6, Trump từng gợi ý rằng ông sẽ dành hai tuần cho ngoại giao trước khi quyết định có tấn công Iran hay không. Nhưng thực tế, các máy bay B-2 đã xuất kích chỉ hai ngày sau đó.
Các nhà hoạch định tại Lầu Năm Góc đã trình lên Trump một số phương án. Một trong số đó là nỗ lực ám sát ban lãnh đạo chính trị và quân sự của Iran. Dù rất khó để lật đổ một chế độ chỉ bằng không kích, nhưng Mỹ chắc chắn có thể làm mất ổn định chế độ đó, đặc biệt khi nó vốn đã rệu rã vì biểu tình và khủng hoảng kinh tế. Điều này có thể bao gồm việc tấn công các địa điểm liên quan đến Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), lực lượng bảo vệ trung thành của chế độ.
Ngoài ra, Mỹ có thể sẽ tập trung không kích vào các cơ sở hạt nhân còn lại và các bãi phóng tên lửa đạn đạo của Iran. Tuy nhiên, không phương án nào nêu trên có thể hạ gục trực tiếp đối phương. Vì phe đối lập ở Iran đang bị chia rẽ và thiếu tổ chức.
Không có gì đảm bảo rằng các cuộc không kích vào chế độ sẽ dẫn đến một chính phủ tốt hơn. Thực tế, Trump không còn nhắc đến các cuộc biểu tình – vốn đã kết thúc hơn một tháng trước – như cái cớ cho cuộc tấn công.
Trong khi đó, bất kỳ thiệt hại nào đối với chương trình hạt nhân hay tên lửa của Iran cũng có thể chỉ là tạm thời. Sự thiếu rõ ràng về các mục tiêu dài hạn dường như là lý do khiến Trump còn do dự trong việc ra lệnh tấn công.
IRAN ĐANG ĐÁNH CANH BẠC
Dẫu vậy, Iran đã không nắm bắt cơ hội để tìm kiếm giải pháp ngoại giao. Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei có thể đang đặt cược rằng thà cố gắng chịu đựng một cuộc tấn công từ Mỹ còn hơn là lùi sâu và nhượng bộ. Mục tiêu của họ không phải là đạt được thỏa thuận mà là dùng ngoại giao để trì hoãn cuộc tấn công.
Nhưng thời gian có lẽ đang dần cạn kiệt. Trump không nổi tiếng về sự kiên nhẫn. Cuộc đột kích thành công tháng trước để bắt giữ Nicolás Maduro ở Venezuela có thể đã khiến ông thêm tự tin, mặc dù một cuộc tấn công vào Iran sẽ là câu chuyện hoàn toàn khác.
Trump cũng không thể duy trì việc tập trung quân sự khổng lồ của Mỹ mãi mãi. Ví dụ, tàu sân bay Gerald R. Ford đã được triển khai gần tám tháng. Trong khi đó, đợt triển khai thông thường kéo dài khoảng chín tháng. Vào ngày 19/2, Trump nói rằng thế giới sẽ biết kết quả của cuộc đối đầu này “có lẽ trong vòng mười ngày tới”.
Thời khắc định đoạt có thể sẽ đến sớm hơn nhiều người nghĩ.
TẠI SAO IRAN NGUY HIỂM HƠN THUẾ QUAN?
Điểm quan trọng mà Economist chỉ ra, khác với các phân tích từ Nikkei Asia hay Foreign Affairs, là Trump muốn một “chiến thắng” nhanh chóng. Nhưng chính sự khác biệt trong các phân tích này phản ánh mức độ bất định của thị trường về kết quả xung đột.
Và đây chính là vấn đề. Với thuế quan, dù Trump có làm gì đi nữa, tác động lên nền kinh tế và thị trường là có thể dự đoán được ở một mức độ nào đó. Thuế lên, giá hàng hóa tăng, lạm phát tăng, Fed giữ lãi suất cao hơn, thị trường điều chỉnh. Kịch bản tương đối rõ ràng.
Nhưng với Iran, không có kịch bản nào rõ ràng cả. Nếu Mỹ tấn công, Iran sẽ phản ứng như thế nào? Họ có thể tấn công các căn cứ Mỹ ở khu vực. Họ có thể phong tỏa eo biển Hormuz, nơi có 20% dầu thô thế giới đi qua. Họ có thể tấn công các cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia như họ đã từng làm. Hoặc tồi tệ nhất, họ có thể sử dụng vũ khí hạt nhân nếu chương trình của họ đã tiến xa hơn những gì mọi người biết.
Mỗi kịch bản đều có thể gây ra một cuộc khủng hoảng toàn cầu. Giá dầu có thể tăng vọt lên 150, 200 USD một thùng. Lạm phát sẽ bùng nổ trở lại. Fed sẽ phải chọn giữa chống lạm phát và cứu nền kinh tế. Thị trường chứng khoán có thể sụp đổ 20-30% trong vài tuần.
Đó là lý do tại sao ảnh hưởng của sự bất định về Iran lên thị trường tài chính, cụ thể là thị trường vàng, có thể còn lớn hơn nhiều so với chuyện thuế quan.
KẾT
Phán quyết của Tòa án Tối cao về thuế quan là thất bại cho Trump, nhưng đó không phải là thất bại nặng nề. Ông vẫn còn nhiều công cụ khác để tiếp tục chiến tranh thương mại, chỉ là khó hơn và tốn thời gian hơn.
Nhưng trong khi mọi người tập trung vào thuế quan, mối đe dọa thực sự lại đang nằm ở Iran. Một cuộc xung đột quân sự với Iran sẽ tạo ra mức độ bất định lớn hơn gấp nhiều lần so với bất kỳ chính sách thuế quan nào.
Vậy nên nếu anh em đang lo lắng về thị trường, đừng chỉ nhìn vào Trump và thuế quan. Hãy nhìn vào Vùng Vịnh, nơi các máy bay B-2 đang chờ lệnh, và tàu sân bay đang tuần tra. Đó mới là nơi có thể quyết định số phận của thị trường trong những tuần tới.
Một số bài viết khác:
- Tính thuế crypto Việt Nam 2026: Bảng thuế mẫu và các vấn đề xoay quanh truy thu thuế
- Ba thông tư crypto sắp ra đời trong Q1/2026: Nhà đầu tư cần chú ý gì?
- Việt Nam 2026: Kỷ nguyên vươn mình hay nói đúng hơn cơ hội cuối cùng để thật sự phát triển
