Thong Dinh Từ 23 giờ ngày 19/3, RON 95 tăng thêm 5,120 đồng một lít, chạm mốc 30,690 đồng. Dầu diesel tăng 6.,400 đồng, dầu hỏa tăng 8,990 đồng. Bất chấp việc Việt Nam có mỏ dầu, có Tập đoàn Dầu khí Quốc gia, giá xăng trong nước vẫn tăng theo thế giới, phần lớn do chịu tác động kép từ đà leo thang của giá dầu thế giới vượt 100 USD/thùng và căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, cũng như một số vấn đề khách quan.
Nội dung chính
Dầu không đồng nghĩa với xăng, với RON 95
Về bản chất, dầu thô khai thác lên chỉ là nguyên liệu đầu vào. Muốn biến nó thành xăng RON 95 đổ vào xe, ta phải qua quy trình lọc hóa dầu phức tạp và tốn kém.
Việt Nam hiện có hai nhà máy lọc dầu là Dung Quất ở Quảng Ngãi với công suất thiết kế 6.5 triệu tấn mỗi năm, và Nghi Sơn ở Thanh Hóa với công suất 10 triệu tấn. Cộng lại là 16.5 triệu tấn mỗi năm. Theo báo cáo của Bộ Công Thương, thậm chí có thể đạt 18.6 triệu m3/tấn xăng dầu các loại (tăng 8,2% so với năm 2024).
Nghe có vẻ nhiều nhưng thực tế tiêu thụ xăng dầu trong nước năm 2025 là 26.4 triệu m³/tấn với tổng nguồn cung khoảng 28,6-29,8 triệu m³/tấn. Dự kiến năm 2026 tăng lên khoảng 31,8 triệu m³/tấn để đáp ứng tăng trưởng kinh tế.
Hai nhà máy dù đang chạy vượt công suất thiết kế (Dung Quất ở mức 124-125%, Nghi Sơn ở mức 110-120%), cũng chỉ đáp ứng được khoảng 65-70% nhu cầu nội địa. 30% còn lại phải nhập khẩu xăng thành phẩm từ Singapore, Hàn Quốc, Malaysia và Trung Quốc, và hàng nhập thì trả theo giá thế giới.
Ngay cả phần dầu tự khai thác cũng không thoát được logic đó. Dầu thô là hàng hóa toàn cầu, giá một thùng dầu từ mỏ Bạch Hổ cũng phải phụ thuộc theo giá Brent trên sàn quốc tế. Khi Hormuz bị kiểm soát, chiến sự leo thang, giá dầu tăng thì chi phí đầu vào của cả hai nhà máy lọc dầu đều tăng theo, dù dầu đó khai thác ngay trên lãnh thổ mình.
Và thậm chí, còn có một nghịch lý lớn hơn. Năm 2025, Việt Nam khai thác khoảng 9.5-10 triệu tấn dầu thô nhưng đồng thời nhập khẩu đến 14.1 triệu tấn dầu thô để cung cấp cho hai nhà máy lọc dầu.
Lý do là Nghi Sơn được xây theo thiết kế sử dụng gần 100% dầu Kuwait, còn Dung Quất cũng phải nhập 30-35% nguyên liệu. Tổng cộng khoảng 80% dầu thô đưa vào hai nhà máy là nhập khẩu. Dầu thô nội địa một phần được xuất khẩu sang Úc, Thái Lan, Trung Quốc, Nhật và Hàn Quốc. Tức là Việt Nam đang bán đi nguyên liệu thô, mua về sản phẩm đã qua chế biến, và toàn bộ vòng đó đều bị ràng buộc bởi giá thị trường quốc tế.
Tại sao lần này lại tăng mạnh đến vậy?
Như những bài trước mình đã viết, dầu Brent vượt 100 USD một thùng vào ngày 8/3, lần đầu tiên kể từ năm 2022, và từ đó giao dịch trong vùng 110-119 USD. So với đầu năm khi Brent ở mức khoảng 63 USD, giá đã tăng gần 90% trong vòng chưa đầy ba tháng.
Nguyên nhân trực tiếp là Iran đóng cửa eo biển Hormuz từ ngày 4/3, sau khi Mỹ-Israel không kích Iran ngày 28/2. Trong khi đó, Hormuz lại là tuyến đường vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, chiếm 20% thương mại dầu đường biển toàn cầu.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế IEA ước tính nguồn cung toàn cầu giảm khoảng 8 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 3. Tuyến thay thế qua đường ống Saudi Arabia và Abu Dhabi chỉ bù đắp được 3.5-5.5 triệu thùng. Theo cung – cầu, phần thiếu hụt rất lớn còn lại đang đẩy giá lên.
Thậm chí, giá xăng thành phẩm nhập khẩu tăng còn mạnh hơn giá dầu thô. Trong kỳ điều hành ngày 19/3, bình quân giá RON 92 thành phẩm ở mức 137 USD một thùng, tăng hơn 20 USD so với kỳ trước. Dầu hỏa đang ở 202 USD một thùng. Đây là mức giá bình quân của cả kỳ từ 12 đến 19/3, không phải giá của một ngày cụ thể, nên dù cuối kỳ giá thế giới có điều chỉnh nhẹ thì mức bình quân toàn kỳ vẫn rất cao.
Ngoài ra, không thể không kể đến việc quỹ bình ổn đang cạn dần.
Nếu không có bất kỳ biện pháp can thiệp nào, giá RON 95 ngày 19/3 lẽ ra phải lên tới 33,690 đồng một lít, dầu diesel và dầu hỏa ở mức 37,000-39,000 đồng. Người tiêu dùng đang được bảo vệ nhờ hai thứ là thuế nhập khẩu đã được cắt về 0% theo Nghị định 72 ban hành ngày 9/3 và Quỹ bình ổn giá đang chi 3,000-4,000 đồng mỗi lít.
Vấn đề là Quỹ bình ổn đang cạn rất nhanh. Cuối tháng 2/2026, quỹ còn khoảng 5,670 tỷ đồng. Từ ngày 10 đến 19/3, quỹ đã chi liên tục trong sáu phiên điều chỉnh, tổng chi ước tính 3,060 tỷ đồng. Đến ngày 19/3, số dư còn khoảng 2,600 tỷ đồng và theo Bộ Công Thương, số tiền trên chỉ đủ duy trì khoảng 15 ngày ở tốc độ chi hiện tại. Một số doanh nghiệp như PV Oil thậm chí đã có số dư quỹ âm.
Khi quỹ cạn, toàn bộ phần chênh lệch đó sẽ đổ thẳng vào giá bán lẻ. Nếu chiến sự tiếp tục và giá dầu không hạ nhiệt, áp lực lên các kỳ điều hành tiếp theo sẽ rất lớn.
Trung Quốc vận hành khác Việt Nam như nào?
Để nắm rõ toàn cảnh hơn, anh em có thể nhìn sang Trung Quốc để hiểu tại sao cùng đối mặt với cú sốc giá dầu, nhưng mức độ tác động lại khác nhau.
Trung Quốc cũng phải tăng giá xăng và thậm chí tăng mạnh là đằng khác. Phiên điều chỉnh ngày 9/3/2026 ghi nhận mức tăng lớn nhất kể từ tháng 3/2022. Trong đó, giá xăng RON 95 hiện ở mức khoảng 8.21 tệ một lít, tương đương 1.19 USD, gần bằng mức 1.22 USD của Việt Nam.
Không phải Trung Quốc miễn nhiễm với giá dầu thế giới. Nhưng cơ chế vận hành của họ có một số điểm khác biệt.
Về công suất lọc dầu, một mình Sinopec – một trong những tập đoàn năng lượng, dầu khí và hóa dầu lớn nhất thế giới, có trụ sở tại Bắc Kinh, Trung Quốc – đã chế biến 252 triệu tấn dầu thô năm 2024, gấp 25 lần tổng công suất của Việt Nam.
Ngoài ra, ba nhà máy PetroChina, Sinopec và CNOOC cộng lại kiểm soát khoảng 60-70% công suất lọc dầu toàn quốc. Với quy mô đó, Trung Quốc không chỉ lọc đủ cho nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu xăng thành phẩm, trong đó có xuất sang Việt Nam. Đây là lợi thế cơ bản mà Việt Nam không có. Chính là khả năng tự quyết phần lớn nguồn cung nội địa.
Về cơ chế điều hành giá, Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc NDRC điều chỉnh theo chu kỳ 10 ngày làm việc và có một ngưỡng kỹ thuật khác. Nếu biên độ điều chỉnh tính ra dưới 50 nhân dân tệ một tấn, giá không thay đổi và phần đó được cộng dồn sang kỳ sau.
Điều này tạo ra độ trễ nhất định, làm mượt biến động giá hơn so với cơ chế Việt Nam. Quan trọng hơn, Trung Quốc có một dải giá đặc biệt, khi dầu thô vượt 130 USD một thùng, cơ chế điều chỉnh tự động sẽ bị hạn chế, nhà nước can thiệp trực tiếp để không để giá tăng thêm. Với Brent hiện ở 110-119 USD và đang tiến gần mốc đó, cơ chế bảo vệ này có thể sẽ được kích hoạt.
Về nguồn dầu thô, Trung Quốc nhập khoảng 1.38 triệu thùng dầu mỗi ngày từ Iran, chiếm khoảng 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Dầu Iran được bán với mức chiết khấu đáng kể do lệnh trừng phạt, đây là lợi thế chi phí mà Việt Nam không có.
Nhưng chiến sự làm gián đoạn chính nguồn dầu giá rẻ này, và kho dự trữ chiến lược của Trung Quốc cũng chỉ mới đầy khoảng 56%. Nếu xung đột kéo dài, Bắc Kinh cũng sẽ chịu áp lực lớn.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Nếu chiến sự hạ nhiệt và Hormuz dần được tái thông trong vài tuần tới, giá dầu thế giới có thể điều chỉnh, kéo theo các kỳ điều hành giá xăng trong nước cũng sẽ bớt căng thẳng hơn. Nhưng các chuyên gia như Wood Mackenzie cảnh báo 150 USD một thùng không còn là kịch bản viễn tưởng và phía Barclays cũng đang dự báo 120-150 USD nếu xung đột kéo dài.
Về dài hạn, cách duy nhất để Việt Nam bớt phụ thuộc vào biến động giá thế giới là tăng năng lực lọc dầu trong nước. Dự án Long Sơn tại Bà Rịa Vũng Tàu đã được quy hoạch từ lâu nhưng vẫn chưa thành hiện thực. Dung Quất đang trong quá trình nâng cấp mở rộng với vốn đầu tư 1.5 tỷ USD, dự kiến hoàn thành giai đoạn 2026-2028.
Cho đến khi năng lực lọc dầu được nâng lên đáng kể, cấu trúc phụ thuộc vẫn còn nguyên. Mỗi khi Trung Đông căng thẳng, Hormuz bị kiểm soát, hay giá dầu thế giới nhảy vọt, Việt Nam vẫn sẽ phải điều chỉnh giá xăng theo. Quỹ bình ổn và các biện pháp thuế chỉ có thể làm chậm quá trình đó lại, không thể đảo ngược nó.
Tổng hợp từ dữ liệu Bộ Công Thương, PetroVietnam, IEA và phân tích thị trường tính đến ngày 20/3/2026. Không cấu thành khuyến nghị đầu tư.
Một số bài viết khác:
- Cách giúp Strategy có tiền gom mua 761,068 BTC liên tục
- ‘Nuôi tôm’ đừng để tôm kẹp tay: Đừng tốn $50 nếu chưa thật sự rành Openclaw
- 10 tin nóng crypto châu Á tuần này: Pharos được định giá gần 1 tỷ USD, Metaplanet rót 4 tỷ yên vào hạ tầng Bitcoin tại Nhật
