Thong Dinh “Crypto VC đã chết” là câu được nhắc đi nhắc lại trên Twitter suốt năm qua. Đúng là một số VC thực sự đã chết. Nhưng về tổng thể, ngách quỹ đầu tư này không chết, mà đang trải qua một cuộc thanh lọc tàn khốc giống như bong bóng dot-com năm 2000.
Là anh em cùng hệ, có lẽ đây là thời điểm thích hợp để chúng ta nên ngồi xuống, nhìn lại toàn bộ bức tranh. Không phải để bào chữa cho VC mà để hiểu rõ chuyện gì đang xảy ra và sẽ xảy ra tiếp theo. Bởi vì hiểu được điều này sẽ giúp anh em đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn hơn trong vài năm tới.
Nội dung chính
MỘT SỐ CRYPTO VC THỰC SỰ ĐÃ CHẾT
VC châu Á có lẽ đang gánh chịu kịch bản tồi tệ nhất chu kỳ này. Từ đầu năm đến giờ, một số quỹ hàng đầu đã đóng cửa hoặc giải thể. Với những quỹ còn tồn tại, một số hiện sống lay lắt và không thực hiện cuộc đầu tư nào trong nhiều tháng, thay vào đó tập trung vào việc thoát vốn từ các khoản đầu tư hiện có. Gọi vốn cho quỹ mới cũng trở nên cực kỳ khó khăn.
VC hạng hai và ba ở phương Tây tương đối ổn trong nửa đầu năm, phần lớn nhờ vào sự khác biệt trong cấu trúc LP và quy mô quỹ. Nhưng sang nửa cuối năm, đặc biệt là một hai tháng gần đây, anh em có thể thấy rõ xu hướng tương tự như VC châu Á. Tần suất đầu tư giảm liên tục.
Một số quỹ ngừng đầu tư hoàn toàn, hoặc chuyển sang trở thành quỹ thanh khoản thuần túy. Nhiều investment manager và partner nhắn tin than phiền rằng “quá khó, thoát vốn thực sự khó khăn”. Tác động của “thảm họa 10/11” (ám chỉ sự kiện thị trường altcoin sụp đổ) lên thanh khoản altcoin là cú đấm chí mạng và cú sốc đó giờ đang truyền vào niềm tin của VC.
Còn những VC hàng đầu phương Tây thì dường như chưa bị ảnh hưởng nhiều, ít nhất là trên bề mặt.
Thực ra, “thị trường gấu” của VC này là hậu quả trì hoãn từ sự sụp đổ của Luna năm 2022. Lúc đó, thị trường thứ cấp rơi vào giai đoạn gấu, nhưng thị trường sơ cấp – cả về định giá dự án và số vốn VC huy động – hầu như không bị ảnh hưởng. Nhiều VC mới thậm chí được thành lập sau khi Luna sụp đổ.
Thực ra, điều này không hoàn toàn vô lý. Một số dự án xịn xò của DeFi Summer như MakerDAO và Uniswap được xây dựng trong thị trường gấu 2018-2019 và các VC từ chu kỳ đó kiếm bộn tiền trong đợt bull 2021. Đầu tư vào thị trường gấu, đầu tư vào dự án tốt, rồi khi bull market đến thì đời sống tươi đẹp.
Nhưng lý tưởng thì cao sang, thực tế thì trống rỗng.
BA LÝ DO TẠI SAO CÔNG THỨC CŨ KHÔNG CÒN HIỆU QUẢ
Thứ nhất, năm 2021 là thời điểm đặc biệt khi hai thứ cùng xảy ra. Một là thị trường có quá nhiều câu chuyện hấp dẫn như DeFi, NFT, metaverse khiến ai cũng muốn nhảy vào. Hai là chính phủ các nước, đặc biệt là Mỹ, đang in tiền tràn lan để cứu kinh tế sau COVID. Khi tiền nhiều và câu chuyện hấp dẫn gặp nhau, thị trường bùng nổ theo kiểu điên cuồng không kiểm soát được.
Với các VC năm 2018-2019, không hề có sự khác biệt hay khó khăn gì khi đầu tư vào dự án tốt và dự án tồi không tốt. Mọi thứ đều sẽ lên mây thôi. Bất kỳ dự án nào cũng dễ dàng x10 x100. Điều này cũng có nghĩa là trong 2022-2023, ngay cả trong thị trường gấu, các dự án mới trên thị trường sơ cấp vẫn duy trì định giá và quy mô huy động vốn tương đối cao do hiệu ứng neo và không bị ảnh hưởng nhiều bởi thị trường thứ cấp.
Đây chính xác là “hiệu ứng trì hoãn” của chu kỳ gấu thị trường sơ cấp.
Thứ hai, chu kỳ bốn năm đã bị phá vỡ. Ta không có cái gọi là “altcoin season” trong năm 2025. Có nhiều lý do đằng sau việc này. Yếu tố vĩ mô, cung quá mức altcoin trong khi thanh khoản không đủ, sự vỡ mộng ngày càng tăng với narrative mà mọi người không còn trả tiền cho PPT và sự chứng thực của VC, sự bùng nổ của AI và hiệu ứng hút vốn của “đầu tư giá trị thực” ở thị trường chứng khoán Mỹ vào vốn crypto.
Nói chung, ta không còn có thể mong chờ vào chu kỳ bốn năm nữa. Giấc mơ sao chép con đường đầu tư vào dự án tốt năm 2019 rồi thoát vốn x100 năm 2021 không còn thực tế.
Thứ ba, ngay cả khi chu kỳ bốn năm lặp lại, anh em phải biết, chu kỳ này hoàn toàn khác chu kỳ trước. Một số dự án trong danh mục đầu tư từ đầu năm 2023 vẫn chưa phát hành token sau hai ba năm. Ngay cả sau TGE, thường sẽ khóa một năm, theo sau là vesting hai đến ba năm. Một dự án được đầu tư trong 2023 có thể chỉ phát hành đợt token cuối cùng vào 2028-2029, trải qua một rưỡi chu kỳ thị trường. Trong crypto, có bao nhiêu dự án thực sự có thể sống sót qua các chu kỳ và vẫn phát triển? Rất ít.
NHƯNG VC TỔNG THỂ SẼ KHÔNG CHẾT
Điều này thực ra không đáng lo. Miễn ngành công nghiệp này không chết, VC cũng sẽ không chết. Nếu không, ai sẽ cung cấp nguồn lực để biến ý tưởng mới, công nghệ mới, hướng đi mới thành hiện thực? Chắc chắn không thể hoàn toàn dựa vào ICO hay KOL rounds.
ICO chủ yếu là để kéo retail và cộng đồng vào, tạo hype. KOL rounds chủ yếu xử lý phân phối và quảng bá. Đây là những thứ xảy ra ở giai đoạn giữa đến cuối của dự án.
Ở giai đoạn đầu, khi chỉ có một hai founder và một bản PPT, chỉ có VC mới thực sự hiểu dự án và thực sự xuống tiền. Trong hơn hai năm làm việc tại một quỹ VC, mình đã có cơ hội nói chuyện với hơn 1,000 dự án và cuối cùng chỉ đầu tư vào 40. Và ngay cả trong số 40 dự án được chọn lọc cẩn thận đó, có lẽ 20 hoặc 30 vẫn sẽ chết.
Nhiều dự án mà anh em thấy trên thị trường ngày hôm nay và coi là “rác” thực ra đã là những dự án “chất lượng tương đối” đã vượt qua nhiều lớp lọc. Nếu không, nếu cả 1,000+ dự án đều tung ICO hoặc KOL rounds, liệu nhà đầu tư retail, và ngay cả KOL, có theo kịp và phân biệt được không?
Anh em cứ đến nghĩ những dự án thực sự breakout từ chu kỳ trước đến nay thử. Ngoài những trường hợp cực kỳ hiếm như Hyperliquid, dự án nào không có VC đằng sau? Dù là Uniswap, AAVE, Solana, OpenSea, Polymarket, hay Ethena. Dù mọi người có ghét VC đến đâu, ngành này vẫn dựa vào founder và VC cùng nhau đẩy nó về phía trước.
CHUẨN MỰC CHO VC, DỰ ÁN VÀ NHÂN TÀI ĐANG TĂNG CAO
VC đang bước vào giai đoạn mà danh tiếng, vốn và tính chuyên nghiệp ngày càng được nâng cao và như lẽ thường, kẻ mạnh ắt càng mạnh.
Với VC, điều quan trọng không phải là bản thân họ nổi tiếng thế nào trong giới retail, mà là liệu developer hay founder có sẵn sàng nhận tiền quỹ không. và tại sao họ lại chọn vốn của bạn thay vì VC khác. Đó mới là điểm USPs thực sự của một VC.
Sau chu kỳ này, VC rõ ràng đang bắt đầu giống CEX, chuyển từ cấu trúc kim tự tháp sang dạng giống hình đinh ghim hơn.
Dự án cũng đang thay đổi. Chúng ta đã chuyển từ các chu kỳ chỉ nhìn vào narrative và whitepaper (hoặc thậm chí không nhìn whitepaper, như năm 2017 khi một người nổi tiếng có thể huy động hàng trăm triệu chỉ với một ý tưởng), đến chu kỳ tập quan sát TVL, sự chứng thực của VC, narrative và giao dịch, và giờ đến chu kỳ này nhìn vào số lượng người dùng thực và doanh thu protocol.
Jeff từ Hyperliquid từng nói trong một cuộc phỏng vấn rằng đối với phần lớn các dự án crypto, mô hình kinh doanh duy nhất là bán token. Vào thời điểm TGE, họ không có gì cả, chỉ có mainnet, không có cả hệ sinh thái, không có người dùng, không có doanh thu, vậy nên họ chỉ có thể bán token. H
ãy tưởng tượng một công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Mỹ chỉ với một pháp nhân và một đống nhân viên, có thể thậm chí có nhà máy và xưởng, nhưng không có khách hàng và không có doanh thu. Nasdaq không thể nào cho anh em niêm yết được, đúng không?
Vậy tại sao ở phía Web3, chúng ta lại có thể thẳng tiến đến TGE hoặc niêm yết?
Chu kỳ này, Polymarket và Hyperliquid chính là ví dụ tốt nhất. Một bên dành nhiều năm xây dựng cơ sở người dùng thực lớn và doanh thu thực, thậm chí tạo ra một danh mục hoàn toàn mới, trước khi xem xét token.
Bên kia sử dụng kỳ vọng airdrop token để khuyến khích người dùng sớm ban đầu, ngoài ra, sản phẩm của nó cũng khá ổn nữa. Sau khi token ra mắt, mọi người vẫn tiếp tục sử dụng.
Bản thân dự án là con bò sữa và 99% doanh thu được sử dụng để mua lại token. Khi các dự án có người dùng thực không chỉ là farmer và doanh thu thực, lúc đó chúng ta mới có thể nói về TGE và niêm yết. Chỉ khi đó ngành này mới thực sự được coi là đi đúng hướng.
Về nhân tài, một lý do chính khiến người viết luôn rất tự tin vào Web3 là nó thu hút một số người thông minh nhất trên thế giới. Trong số hơn 1,000 dự án đã nói chuyện, gần một nửa founder và thành viên cốt lõi tốt nghiệp từ các trường Ivy League. Trong số founder Trung Quốc, đa phần đều đến từ Thanh Hoa và Bắc Đại, thỉnh thoảng có Chiết Giang, Thượng Hải Giao Thông, hoặc Hạ Môn – các trường top.
Tất nhiên, đây không phải chỉ là vấn đề bằng cấp không. Bản thân mình cũng không từ trường top. Nhưng theo thống kê, khi có quá nhiều cá nhân có IQ cao tập trung ở một nơi, dù ban đầu chỉ bị thúc đẩy bởi hiệu ứng tài sản, họ chắc chắn sẽ tạo ra một số thứ hữu ích hoặc thú vị.
Đó là lý do tại sao mặc dù thị trường đang ở giai đoạn gấu, các hướng khởi nghiệp trong chu kỳ này thực sự khá rõ ràng. Stablecoin, perps, token hóa mọi thứ, prediction market và nền kinh tế agent đều là các ngách có PMF rõ ràng. Founder tốt cộng với VC tốt chắc chắn có thể xây dựng sản phẩm thực sự tuyệt vời. Polymarket và Hyperliquid là những ví dụ tốt nhất và chúng ta sẽ thấy nhiều sản phẩm xuất sắc hơn xuất hiện trong vài năm tới.
VÀ CHO NGƯỜI BÌNH THƯỜNG, WEB3 VẪN LÀ NƠI CÓ HY VỌNG NHẤT
Với người bình thường, Web3 vẫn là nơi có hy vọng nhất để đi từ không có gì thành có cái gì đó. Tất nhiên, “hy vọng nhất” này là đang so sánh với độ khó địa ngục của thế giới Web2 với mức độ cạnh tranh siêu cao. So với hai chu kỳ trước, độ khó đã chuyển từ Easy sang Hard. Đơn cử, vài ngày trước mình có thấy một tweet từ một partner VC Web3 nói rằng khi họ mở một vị trí intern junior, họ nhận được hơn 500 hồ sơ chỉ trong vài ngày, nhiều người từ các trường top.
Anh ta sốc đến mức ngay lập tức đóng tin tuyển dụng.
Vậy nên là, Crypto VC sẽ không chết, nó chỉ đang tiến hoá mà thôi.
Một số bài viết khác:
- Cách đối diện khi tài khoản thua lỗ, cháy sạch về 0
- Tại sao Genz không thể mua nhà: Có lẽ 50 năm sau cũng không mua được
- Top 10 tin crypto châu Á tuần 19/1-25/1/2026: Việt Nam mở cửa cấp phép sàn, Nga hợp pháp hoá crypto
