Thong Dinh Chiến tranh Iran-Mỹ chưa kết thúc vì có ai đó đang nói dối.
Đó gần như là điều chắc chắn duy nhất có thể khẳng định vào lúc này về cuộc chiến với Iran.
Iran và Mỹ: Ai đang nói dối?
Donald Trump cùng đội ngũ thân cận liên tục phát đi thông điệp rằng chiến tranh đã kết thúc, lệnh ngừng bắn vẫn đang được duy trì. Họ thậm chí còn cho biết các cuộc đàm phán hòa bình đã bắt đầu, Iran đã bị đánh gục và Hải quân Mỹ đang hộ tống tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz an toàn.
Nhưng liệu những điều đó có đúng không? Có thể đúng một phần. Vấn đề nằm ở chỗ chính quyền này đã nói dối quá nhiều, thay đổi quan điểm liên tục và né tránh câu hỏi trong thời gian dài đến mức không còn đủ độ tin cậy để công chúng tin tưởng hoàn toàn bất kỳ tuyên bố nào nữa.
Thông tin về cuộc chiến hiện chủ yếu xuất hiện qua các bài đăng đêm khuya trên mạng xã hội của ông Trump hoặc vài buổi họp báo ngắn của Lầu Năm Góc với danh sách phóng viên được lựa chọn sẵn bởi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth.
Dù vậy, vẫn còn những nhà báo có nguồn tin riêng đang cố gắng đưa tin và phác họa ra bức tranh thực tế hơn về cuộc chiến tệ hại này.
Trước đó, vào ngày 7/5, Washington Post dẫn một báo cáo mật của CIA cho biết Iran vẫn có khả năng tiếp tục chiến sự thêm từ ba đến bốn tháng nữa. Báo cáo này đã được chuyển tới Nhà Trắng và cho thấy Iran hiện vẫn giữ hơn 70% kho tên lửa cùng bệ phóng di động so với trước chiến tranh.
Theo đánh giá này, Iran vẫn tiếp cận được các kho ngầm, đồng thời quân đội nước này có thể sửa chữa hoặc tiếp tục sản xuất tên lửa mới. Điều đó hoàn toàn trái ngược với hình ảnh “Iran đã bị phá hủy” mà Nhà Trắng nhiều lần mô tả.
Một nguồn tin trong chính quyền Mỹ nói với Washington Post rằng sau vụ ám sát lãnh tụ tối cao Ali Khamenei hôm 28/2, bộ máy quyền lực Iran trở nên cứng rắn và cực đoan hơn trước. Họ sẵn sàng kiên nhẫn kéo dài cuộc chiến để chờ đợi nhiệm kỳ của ông Trump kết thúc.
Mojtaba Khamenei – Lãnh tụ tối cao mới của Iran, cũng đăng thông điệp kêu gọi xây dựng “trật tự khu vực và toàn cầu mới dưới chiến lược Iran hùng mạnh”, trong đó nhấn mạnh việc sử dụng “lá bài đóng eo biển Hormuz”.
Trong khi đó, ông Trump lại đưa ra đánh giá hoàn toàn khác. Phát biểu tại Nhà Trắng hôm thứ Tư, ông tuyên bố Iran chỉ còn khoảng 18-19% năng lực tên lửa so với trước đây và cho rằng phần lớn đã bị phá hủy.
Không chỉ có vấn đề về thông tin sai lệch, công chúng còn không được biết đầy đủ về mức độ thiệt hại thực tế của cuộc chiến.
Washington Post cho biết Lầu Năm Góc đã yêu cầu các công ty vệ tinh tư nhân không công bố hình ảnh vệ tinh khu vực chiến sự cho báo chí và công chúng. Tuy nhiên, theo các nguồn tin riêng mà tờ báo này thu thập được, các đợt không kích của Iran từ đầu chiến tranh đến nay đã làm hư hại hoặc phá hủy 228 cơ sở quân sự của Mỹ và đồng minh.
Một điểm nóng khác là eo biển Hormuz, nơi cả Mỹ lẫn Iran đang áp dụng những biện pháp phong tỏa riêng khiến gần như không còn tàu thương mại nào có thể lưu thông bình thường. Khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu cùng nhiều mặt hàng chiến lược như khí tự nhiên, heli và nhôm hiện bị mắc kẹt tại khu vực này.
Iran đang áp đặt bộ quy định mới cho tàu thuyền muốn đi qua Hormuz, bao gồm mẫu đơn gồm 40 câu hỏi. Trước chiến tranh, các tàu được tự do đi lại qua eo biển. Nhưng hiện nay, theo nhiều báo cáo, Iran yêu cầu hàng triệu USD để cấp quyền lưu thông và coi đây là “chiến lợi phẩm thời chiến”.
Điều này vô tình trao cho Iran thêm nguồn thu lớn cũng như đòn bẩy chiến lược mạnh hơn trong bối cảnh nền kinh tế bị chiến tranh tàn phá.
Gregory Brew trên Foreign Affairs nhận định rằng sau khi đã chứng minh có thể làm tê liệt Hormuz một lần, Iran hoàn toàn có thể tiếp tục đe dọa đóng tuyến hàng hải này trong tương lai. Năng lực quân sự của họ suy yếu nhưng chưa bị phá hủy hoàn toàn và chỉ cần một rủi ro nhỏ cũng đủ khiến các hãng vận tải không dám nối lại hoạt động bình thường.
Hôm Chủ nhật tuần trước, ông Trump công bố chiến dịch “Project Freedom”, trong đó Hải quân Mỹ sẽ hộ tống tàu dân sự đi qua Hormuz. Tuy nhiên đến thứ Ba tuần này, ông bất ngờ tạm dừng kế hoạch với lý do “đàm phán hòa bình đang có tiến triển rất tốt”, đồng thời ca ngợi Hải quân Mỹ như “một bức tường thép”.
Sau đó, NBC News tiết lộ nguyên nhân thực sự của việc tạm dừng là do Saudi Arabia phản ứng dữ dội khi chỉ biết về chiến dịch này qua mạng xã hội của ông Trump. Phía Saudi Arabia sau đó đã đình chỉ quyền sử dụng không phận và căn cứ quân sự đối với Mỹ.
Trong lúc đó, Nhà Trắng vẫn chờ phản hồi từ Tehran về đề xuất hòa bình. Cho tới hiện tại, Iran chưa nhượng bộ bất kỳ yêu cầu nào của Mỹ, bao gồm từ bỏ chương trình hạt nhân, bàn giao uranium làm giàu hay mở lại eo biển Hormuz.
Nếu hy vọng điều trần của Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth trước Quốc hội sẽ giúp làm rõ tình hình, thực tế lại ngược lại.
Trong phiên điều trần trước Ủy ban Quân vụ Hạ viện tuần trước, ông Hegseth bị cáo buộc nói dối về chi phí chiến tranh, thay đổi lý do phát động chiến tranh và thiếu minh bạch. Tuy nhiên, ông gần như từ chối trả lời hầu hết các câu hỏi được đưa ra.
Phiên điều trần diễn ra chỉ hai ngày trước mốc 60 ngày theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973. Theo luật này, tổng thống phải thông báo cho Quốc hội trong vòng 48 giờ kể từ khi triển khai quân đội và phải rút quân sau 60 ngày nếu không được Quốc hội cho phép tiếp tục chiến dịch quân sự.
Đến thứ Ba, Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố chiến dịch “Operation Epic Fury” đã kết thúc vì “đạt được mục tiêu đề ra”. Nhưng cho đến giờ, mục tiêu thực sự của cuộc chiến vẫn chưa được giải thích rõ ràng.
Dù chiến sự có tiếp tục hay không, những tổn thất gây ra đã là rất lớn. Hoạt động xuất khẩu dầu toàn cầu bị ảnh hưởng nặng nề, nhiều căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông hư hại nghiêm trọng. Giới chuyên gia ước tính cần nhiều tháng để khôi phục sản lượng dầu về mức trước chiến tranh và từ 15 đến 25 tỷ USD để sửa chữa các căn cứ quân sự.
Cuộc chiến cũng trở thành thảm họa về mặt hình ảnh đối với ông Trump. Một khảo sát mới của PBS/NPR/Marist cho thấy 60% người Mỹ phản đối cuộc chiến này. Tỷ lệ ủng hộ của ông Trump hiện cũng thuộc nhóm thấp nhất lịch sử các đời tổng thống Mỹ.
Ở thời điểm hiện tại, chỉ cần quay trở lại trạng thái trước khi chiến tranh nổ ra đã có thể được xem là “chiến thắng”.
Nhưng thực tế hiện nay cho thấy Iran mới là bên có thể tuyên bố mình đạt được lợi thế, trong khi Mỹ và phần còn lại của thế giới đang phải gánh chịu hậu quả từ quyết định lao vào chiến tranh của ông Trump.
Điều cần khẳng định là cuộc chiến chưa kết thúc.
Và sự thật về chi phí của cuộc chiến, thiệt hại kinh tế mà nó gây ra cũng như mức độ suy giảm ảnh hưởng và vị thế của nước Mỹ vẫn chưa được chia sẻ đầy đủ.
Nội dung này không phải tư vấn đầu tư hay pháp lý.
