Thong Dinh Tầm tháng 01/2026, Vitalik Buterin đã đăng bài blog gây chấn động. Trong đó, anh khẳng định “tầm nhìn ban đầu về Layer 2 và vai trò của chúng trong hệ sinh thái Ethereum không còn hợp lý nữa”.
Vài ngày sau, anh còn gay gắt hơn khi tuyên bố nếu anh em tạo EVM chain mà không có cầu nối optimistic về Ethereum (tức là một alt L1), thì còn tệ hơn nữa. “Chúng ta không cần thêm những EVM chain copypasta nữa và chúng ta chắc chắn không cần thêm L1. Ethereum đang phát triển mạnh và sẽ mang lại rất nhiều blockspace EVM.”
Đây không phải lời nói suông. Đây là tuyên bố chính thức từ người sáng lập Ethereum và nó đang gây ra một cuộc thanh lọc tàn khốc trong toàn bộ hệ sinh thái L2 và Alt-EVM L1.
Nội dung chính
TOKEN LAYER 2 GIẢM 80-90% VÀ NGƯỜI DÙNG BỎ ĐI
Thực tế, tình hình vốn dĩ đã tệ hại từ lâu. Token của các L2 và Alt-EVM L1 đã bị tàn phá trong năm qua, thậm chí, nhiều coin giảm 80-90% từ đỉnh. Ngoài một vài L2 thành công như Base hay Arbitrum, phần lớn các dự án cùng hệ còn lại chỉ còn lượng người dùng nhỏ bé hoặc giảm ngay sau khi hết airdrop.
Đây là điều nhiều người đã cảnh báo từ lâu nhưng ít ai chịu nghe. Khi còn airdrop, mọi người đổ xô vào L2 để farm điểm. Giao dịch ảo, tương tác ảo, tất cả chỉ để lấy token miễn phí. Nhưng khi airdrop xong, họ biến mất ngay. Không có người dùng thật, không có nhu cầu thật, chỉ toàn những kẻ săn airdrop chuyên nghiệp nhảy từ chain này sang chain khác.
Đơn cử, tuần trước, Base thông báo rời Optimism Superchain, mang theo 97% giá trị kinh tế của cả hệ thống. Lý do họ đưa ra là muốn phát triển nhanh hơn, giảm phụ thuộc vào người khác và giữ toàn bộ phí giao dịch cho mình.
Anh em để ý con số 97% kia đi. Không phải 20%, không phải 50%, mà là 97%. Điều này có nghĩa Optimism Superchain về cơ bản chỉ là Base. Không có Base thì Superchain gần như không còn gì.
Việc Base bỏ đi khiến Optimism và token OP hỗn loạn cực độ. Nhưng vấn đề đằng sau còn lớn hơn nhiều. Đây là khởi đầu của xu hướng đang diễn ra trong cả ngành – các L2 đang chết dần.
BLOCKSPACE KHÔNG CÒN KHAN HIẾM VÀ ĐÓ CHÍNH LÀ VẤN ĐỀ
Ngoài chuyện mất người dùng, các L2 còn phải đối mặt với một vấn đề lớn hơn. Chính bản thân dự án không kiếm được tiền.
Blockspace giờ quá thừa thãi. Có quá nhiều chain cạnh tranh nhau để giành người dùng. Thứ từng là điểm mạnh – blockspace rẻ và nhanh – giờ trở thành hàng hóa thông thường mà ai cũng có. Trong khi đó, những chain thực sự kiếm được tiền như Hyperliquid đang đặt ra tiêu chuẩn mới. Họ chứng minh rằng có doanh thu thực quan trọng hơn nhiều so với có narrative đẹp.
Nói dễ hiểu, trước đây, khi Ethereum L1 còn đắt đỏ và chậm rì, blockspace là thứ khan hiếm có giá trị. L2 ra đời hứa hẹn cung cấp blockspace rẻ hơn và nhanh hơn. Tất nhiên, những lời này chỉ có ý nghĩa khi thị trường có vài L2. Nhưng giờ có hàng chục, thậm chí hàng trăm L2 và Alt-L1. Mỗi cái đều hứa blockspace rẻ và nhanh.
Vậy người dùng chọn cái nào?
Câu trả lời là “không” nếu tất cả những gì dự án cung cấp là “blockspace rẻ và nhanh”. Đó chỉ là hàng hóa thông thường. Và ở thị trường hàng hóa thông thường, lợi nhuận bị ép xuống gần bằng không vì cạnh tranh khốc liệt.
Mô hình kiếm tiền chỉ bằng phí gas đang chết. Các chain buộc phải tìm ra lý do tồn tại riêng, thứ gì đó khiến họ khác biệt và tạo ra doanh thu thực để tự nuôi sống mình.
ETHEREUM L1 ĐANG TRỞ THÀNH NHỮNG GÌ MÀ L2 HỨA HẸN
Và đây là điểm quan trọng nhất trong phát biểu của Vitalik. Khi Ethereum L1 phát triển hơn, nó trở nên rẻ hơn, mạnh hơn và vẫn là môi trường phi tập trung nhất. Nói cách khác, Ethereum Mainnet đang trở thành chính xác thứ mà các L2 từng khát vọng, mà không gập bất kỳ phức tạp hay vấn đề nào mà các L2 gặp phải.
Đây là sự đảo ngược hoàn toàn. Kế hoạch ban đầu là Ethereum L1 sẽ chỉ làm lớp thanh toán cuối cùng, còn L2 xử lý phần lớn giao dịch. Nhưng nếu L1 đủ rẻ và đủ nhanh, tại sao phải dùng L2? Tại sao phải chấp nhận thêm rủi ro về bảo mật, thêm độ phức tạp và thanh khoản bị phân mảnh khắp nơi?
Việc Vitalik nói thẳng như vậy nghĩa là các L2 và Alt-EVM L1 phải tìm ra cách khác biệt hoặc sẽ bị đào thải.
CÁC CHAIN BẮT ĐẦU THAY ĐỔI
Mặc dù bài viết của Vitalik mới ra tháng trước, nhưng thực ra nhiều chain đã bắt đầu thay đổi từ trước đó vì nhìn vào số liệu, họ biết chính mình đang chết dần. Ở đây, mình thấy có hai ví dụ thú vị là Polygon và Sonic.
Polygon đặt cược vào Thanh toán
Ngay cả trước khi Vitalik lên tiếng, Polygon đã bắt đầu xoay hướng. Họ tự gọi mình là “công ty blockchain kiếm tiền thật”.
Tháng 1 vừa rồi, Polygon Labs chi 250 triệu USD mua lại hai công ty – Coinme (công ty thanh toán crypto có giấy phép hợp pháp) và Sequence (làm ví). Mục đích là xây dựng “Open Money Stack”, hệ thống thanh toán stablecoin có quản lý sẽ ra mắt cuối năm nay.
.jpg)
Đây là nước đi hợp lý vì stablecoin là thứ duy nhất trong crypto đang được người thật dùng thật trên toàn cầu. USDC trên Polygon, nhờ vào Polymarket, đang tạo ra phần lớn giao dịch trên chain.
Thực tế, giao dịch stablecoin trên Polygon nhiều hơn tất cả L2 khác gần đây gộp lại nhờ vào các vụ mua lại này. Ngoài ra, không thể không kể đến việc prediction market càng ngày càng hot và đợt nâng cấp Rio tháng 10/2025 đã giúp toàn bộ kiến trúc được thiết kế lại sao cho phù hợp với nhu cầu thanh toán.
Polygon chưa nói rõ cách này sẽ làm tăng giá token POL ra sao, nhưng về cơ bản, họ chiến lược rất rõ ràng. Họ đang đặt cược vào việc trở thành backbone cho thanh toán stablecoin. Nếu thành công, doanh thu sẽ đến từ phí thanh toán thật, không phải phí gas từ đầu cơ.
Sonic chọn Làm Tất Cả
Mặt khác, Alt-EVM L1 Sonic đi theo hướng khác để giải quyết cùng vấn đề.
Đầu tháng 2, Sonic đăng bài “Vertical Integration – Mắt xích còn thiếu trong việc tạo giá trị cho L1”. Họ tuyên bố từ bỏ hoàn toàn mô hình chỉ thu phí gas. Lý do đơn giản – blockspace không còn khan hiếm nữa, phí gas không đủ nuôi sống một chain, ngay cả những chain có ứng dụng nổi tiếng như Polygon.
Giải pháp của Sonic là tự làm hoặc mua lại các sản phẩm DeFi cốt lõi – sàn giao dịch, cho vay, cung cấp thanh khoản, stablecoin, staking. Họ muốn vận hành tất cả trong chính dự án để doanh thu chảy thẳng về token S thay vì chảy ra ngoài cho các ứng dụng khác.
Họ đã học bài học xương máu từ Base. Khi đó, Optimism phụ thuộc quá nhiều vào Base để tạo ra giá trị. Khi Base bỏ đi, Optimism mất 97% doanh thu. Sonic không muốn rơi vào tình cảnh đó.
Khác với Polygon, Sonic khẳng định rõ cách này sẽ tăng giá token. Họ sẽ buyback token bằng doanh thu từ các sản phẩm DeFi này. Nhưng buyback chỉ có thể bắt đầu khi đã có doanh thu thật. Vì vậy, thứ tự hiện nay là xây dựng doanh thu trước, buyback sau. Làm ngược lại là tự sát.
Optimism vừa mới tuyên bố tháng trước họ sẽ dùng 50% doanh thu Superchain để buyback token. Rồi Base – nguồn doanh thu chính – bỏ đi. Họ đã tự đẩy mình vào chân tường.
TƯƠNG LAI SẼ RA SAO?
Sau khi bị phản ứng dữ dội về bài viết “Ethereum tập trung quá nhiều vào L2”, Vitalik có làm rõ thêm. Ông nói nhiều L2 và EVM chain hiện tại vẫn đang làm những thứ có giá trị như:
- Privacy (như Aztec).
- Tối ưu hóa cho ứng dụng cụ thể.
- Dự án giúp giảm độ trễ cực thấp.
Vậy những chain còn lại sẽ phản ứng như thế nào? Ta có thể thấy một vài xu hướng. Một số Alt-L1 sẽ theo Celo – từ L1 chuyển thành rollup để gắn chặt hơn với Ethereum, đánh đổi quyền tự chủ lấy sự an toàn.
Các chain có tiền sẽ mua lại công ty khác để nhanh chóng thay đổi hướng đi, như Polygon đã làm và Sonic đang định làm. Và nhiều chain hơn sẽ chọn một lĩnh vực cụ thể để tập trung, rồi xây dựng mọi thứ cần thiết để thống trị lĩnh vực đó.
Chúng ta cũng sẽ thấy nhiều chain nói về buyback token. Nhưng hy vọng họ học được bài học từ Sonic – buyback chỉ có ý nghĩa khi đã có doanh thu thật. Ai buyback trước khi có doanh thu sẽ bị thị trường trừng phạt nặng nề.
KẾT
Thời đại các L2 tự xưng “chúng tôi làm được mọi thứ” đang kết thúc. Xu thế hiện nay là các chain phải chọn một lĩnh vực, xây dựng doanh thu xung quanh nó và phải chứng minh được họ xứng đáng với tiền của nhà đầu tư.
Đây là bước đi đúng hướng nhưng chắc chắn sẽ đau đớn. Nhiều L2 và Alt-L1 hiện tại sẽ không sống sót. Token của họ sẽ tiếp tục giảm. Người dùng sẽ tiếp tục bỏ đi. Và cuối cùng, chỉ những chain có giá trị thật, doanh thu thật, phục vụ nhu cầu thật mới còn lại.
Nhưng đối với người đầu tư crypto lâu dài, đây thực ra là tin tốt. Thị trường đang trưởng thành. Chúng ta đang chuyển từ “mọi thứ tăng vì có narrative đẹp” sang “chỉ dự án tốt mới tăng vì có fundamentals”. Đó chính xác là điều cần thiết để crypto trở thành ngành công nghiệp thực sự thay vì chỉ là sòng bạc.
Vậy nếu anh em đang hold token L2 hoặc Alt-L1, hãy tự hỏi – chain này có lĩnh vực riêng rõ ràng không? Nó kiếm được tiền thật không? Nó có lý do tồn tại ngoài “blockspace rẻ” không?
Nếu câu trả lời là không, có lẽ đã đến lúc anh em nên ngó lại danh mục đầu tư và bán vài con đi.
Một số bài viết khác:
- Mỹ đang tác động thế nào đến thế giới? Và vì sao Việt Nam lại tham gia Hội đồng Hoà Bình của Trump ngay đầu năm 2026?
- Trump, cuộc chiến với Tòa án Tối Cao và Iran: Có thể thị trường sẽ biến động trong 10 ngày tới
- Tính thuế crypto Việt Nam 2026: Bảng thuế mẫu và các vấn đề xoay quanh truy thu thuế
