8 dự báo rùng mình về WW3 từ học giả đoán trúng Trump 'lên ngôi'

Ngày 7/5, Professor Jiang – người điều hành kênh Predictive History chuyên phân tích lịch sử và địa chính trị qua lăng kính lý thuyết trò chơi – đã có buổi broadcast với kênh The Diary Of A CEO và chuyện trò về vấn đề Thế chiến 3 (WW3) và xung đột Mỹ – Iran hiện tại.

Jiang là học giả, nổi tiếng trong giới học thuật khi dự đoán chính xác việc Trump thắng bầu cử tháng 11/2024, Mỹ khởi xướng chiến tranh với Iran Và Mỹ sẽ thua cuộc chiến đó.

Trong video dài hơn hai tiếng gần đây, ông đặt câu hỏi không phải là liệu Thế chiến 3 có xảy ra không, mà là tại sao nó gần như không thể tránh khỏi, chuỗi sự kiện đó sẽ diễn ra theo thứ tự nào và 8 dự đoán về địa chính trị toàn cầu trong tương lai.

Bài này chỉ thuật lại những nhận định trong video, không phải phân tích của người viết.

Nội dung chính

Tại sao Mỹ không có lựa chọn nào khác ngoài việc tấn công Iran?

Tất cả bắt nguồn từ hệ thống petrodollar.

Từ sau Thế chiến 2, đồng đô la Mỹ USD trở thành đồng tiền dự trữ toàn cầu một phần vì nó được neo vào vàng và sau khi Nixon bỏ chế độ vàng năm 1971, nó được neo vào dầu mỏ. Mọi quốc gia muốn mua dầu đều phải dùng USD và tất nhiên, để có USD thì phải bán hàng hóa cho Mỹ hoặc mua trái phiếu chính phủ Mỹ. Đây là vòng lặp mà ông Jiang gọi là một Ponzi scheme quy mô quốc gia, nghĩa là hệ thống này chỉ hoạt động chừng nào mọi người còn tin tưởng vào nó và tiếp tục tham gia.

Tháng 2/2022, Mỹ quyết định trừng phạt Nga sau khi Nga xâm lược Ukraine bằng cách loại Nga khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT và đóng băng hơn 200 tỷ đô tài sản Nga đang giữ ở phương Tây. Quyết định đó có vẻ hợp lý về mặt địa chính trị, nhưng nó phá vỡ một thứ quan trọng, đó là cam kết ngầm rằng đồng USD là trung lập và tài sản định danh bằng USD là an toàn với tất cả mọi người.

Khi cam kết đó bị phá vỡ, các nước khác bắt đầu đặt câu hỏi rằng nếu Mỹ có thể làm điều đó với Nga, họ có thể làm điều tương tự với mình không?

Vì vậy, Nga, Trung Quốc và Iran bắt đầu thúc đẩy nhanh hơn kế hoạch xây dựng hệ thống thương mại thay thế, dùng vàng làm tiền tệ trao đổi và xây đường sắt kết nối Á-Âu để tránh phụ thuộc vào tuyến đường biển mà hải quân Mỹ kiểm soát. Nếu kế hoạch đó thành công, nhu cầu đô la sẽ giảm, các nước sẽ ngừng mua trái phiếu Mỹ và toàn bộ hệ thống tài chính Mỹ sẽ mất đi nền tảng.

Trong tình huống đó, Mỹ chỉ có một cách để duy trì hệ thống là kiểm soát nguồn năng lượng mà các đối thủ phụ thuộc vào. Iran là mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi đó vì Iran kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến đường mà 20% năng lượng toàn cầu phải đi qua. Cắt đứt Iran là cắt đứt 50 đến 60% nguồn năng lượng nhập khẩu của Trung Quốc từ Trung Đông, đồng thời buộc châu Âu và Nhật Hàn phải tìm mua năng lượng từ Mỹ và các đồng minh của Mỹ.

Đó là lý do Jiang nói Mỹ tấn công Iran không phải vì muốn mà vì không còn lựa chọn nào khác nếu muốn duy trì đế chế.

Tại sao Trump nghĩ Iran sẽ đầu hàng nhanh và tại sao ông đã sai?

Khi Trump ra quyết định tấn công, nhiều khả năng ông đang dùng Venezuela làm mô hình tham chiếu. Khi đó, Trump ra lệnh bắt Maduro, chính quyền sụp đổ, kết thúc nhanh gọn. Iran trong tưởng tượng của đội ngũ Trump có lẽ trông cũng tương tự, chỉ cần không kích đủ mạnh vào Tehran, giết được lãnh đạo tối cao là chế độ tự tan rã.

Suy nghĩ đó đã sai ngay từ đầu. Iraq năm 2003 là đồng bằng, Mỹ thắng trong hai tuần nhờ chiến thuật “shock and awe”.

Trong khi đó, Iran là quốc gia núi non với địa hình phòng thủ tự nhiên khổng lồ. Quan trọng hơn, Iran đã xây dựng cấu trúc quân sự gọi là “Mosaic” gồm 31 tỉnh với chỉ huy độc lập, không phụ thuộc vào mệnh lệnh tập trung. Điều đó có nghĩa là ngay cả khi lãnh đạo tối cao bị giết, hệ thống vẫn tiếp tục vận hành theo quán tính của từng vùng. Không có một cái đầu duy nhất để chặt và kết thúc mọi thứ.

Kết quả là cuộc chiến đang trở thành chiến tranh tiêu hao dài hạn, đúng như ông Jiang dự đoán từ trước khi nó bắt đầu.

Tài liệu chiến lược quốc phòng Mỹ tiết lộ gì?

Jiang phân tích tài liệu National Defense Strategy chính thức của Bộ Quốc phòng Mỹ và xác định bốn mục tiêu lớn đang được theo đuổi.

Thứ nhất là kiểm soát toàn bán cầu Tây theo kiểu học thuyết Monroe hiện đại, bao gồm Venezuela với trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, cùng với Canada, Greenland và Mexico.

Thứ hai là tái cơ cấu các liên minh buộc NATO và các đồng minh Đông Á phải trả nhiều tiền hơn cho bảo trợ an ninh.

Thứ ba là siết chặt Trung Quốc bằng cách kiểm soát chuỗi đảo thứ nhất gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Philippines để có thể chặn eo biển Malacca bất cứ lúc nào.

Thứ tư là tái thiết công nghiệp quốc phòng, trong đó Lầu Năm Góc đã yêu cầu Ford và GM chuẩn bị năng lực chuyển đổi sang sản xuất đạn dược và thiết bị quân sự.

Nhìn tổng thể, ông Jiang cho rằng mục tiêu cuối cùng là xây dựng một trật tự thế giới trong đó phần lớn các nước phụ thuộc vào Mỹ về cả năng lượng lẫn an ninh quân sự, từ đó củng cố vị trí của đồng USD.

Tám dự đoán cho những năm tới

Dự báo 1: Trump sẽ tìm cách duy trì quyền lực sau năm 2028

Theo nhận định của Professor Jiang, Donald Trump nhiều khả năng sẽ không dễ dàng rời khỏi quyền lực sau nhiệm kỳ hiện tại. Ông đưa ra hai kịch bản chính.

Kịch bản đầu tiên là thông qua một “người kế nhiệm”. Don Jr. hoặc JD Vance có thể ra tranh cử tổng thống năm 2028, sau đó nếu chiến thắng sẽ từ chức chỉ sau một thời gian ngắn với lý do sức khỏe hoặc cá nhân. Điều này mở đường cho Trump trở lại Nhà Trắng thông qua vai trò Phó Tổng thống hoặc một cơ chế kế vị khác.

Về mặt luật pháp, Hiến pháp Mỹ quy định một người không được đắc cử tổng thống quá hai lần, nhưng không ghi rõ việc kế vị kiểu này có bị cấm hay không. Trong bối cảnh Tòa án Tối cao hiện nghiêng mạnh về phe bảo thủ với 6/9 thẩm phán do các tổng thống Cộng hòa bổ nhiệm, trong đó có ba người do chính Trump đề cử, khả năng tòa án đưa ra cách diễn giải có lợi cho ông hoàn toàn tồn tại.

Kịch bản thứ hai liên quan đến quyền lực thời chiến. Nếu đến năm 2028 cuộc chiến với Iran vẫn tiếp diễn và được xem là mối đe dọa nghiêm trọng với an ninh quốc gia, tổng thống Mỹ có thể viện dẫn quyền khẩn cấp để trì hoãn hoặc thay đổi tiến trình bầu cử với lý do đất nước đang trong chiến tranh.

Professor Jiang cho rằng, lịch sử từng nhiều lần chứng minh, những người quá quen với quyền lực và sự chú ý thường không dễ chấp nhận rời khỏi sân khấu chính trị.

Dự báo 2: Mỹ có thể tái áp dụng nghĩa vụ quân sự bắt buộc

Đây được xem là dự báo có nền tảng pháp lý rõ ràng nhất.

Năm 2024, Thượng viện Mỹ từng thông qua điều khoản cho phép đăng ký Selective Service tự động đối với nam giới từ 18 đến 26 tuổi trong Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng. Dù phiên bản cuối có điều chỉnh, hệ thống này trên thực tế vẫn tồn tại và vẫn yêu cầu nam giới đăng ký.

Theo Professor Jiang, nếu chiến tranh Iran biến thành một cuộc chiến kéo dài kiểu Việt Nam hoặc Iraq, khả năng kích hoạt nghĩa vụ quân sự bắt buộc là rất lớn.

Lý do là chiến tranh hiện đại dù có không kích và công nghệ cao vẫn không thể thay thế bộ binh trong việc kiểm soát lãnh thổ. Quân đội tình nguyện hiện tại của Mỹ với khoảng 1,3 triệu quân khó đủ sức cho nhiều mặt trận cùng lúc.

Ông cho rằng nếu draft quay trở lại, nước Mỹ có thể chứng kiến làn sóng phản đối tương tự thời chiến tranh Việt Nam trong thập niên 1960-1970. Tuy nhiên khác với trước đây, xã hội Mỹ hiện bị chia rẽ sâu sắc hơn nhiều về thông tin và chính trị, khiến khả năng hình thành một phong trào phản chiến thống nhất trở nên khó khăn hơn.

Dự báo 3: Israel sẽ tiến gần hơn tới mô hình “Greater Israel”

Đây là dự báo gây tranh cãi nhất trong toàn bộ danh sách.

Khái niệm “Greater Israel” bắt nguồn từ một số cách diễn giải Kinh Cựu Ước, mô tả vùng đất của người Do Thái trải dài từ sông Nile đến sông Euphrates. Dù không phải chủ trương chính thức của nhà nước Israel hiện đại, tư tưởng này vẫn được một bộ phận cực hữu ủng hộ.

Professor Jiang không cho rằng Israel sẽ công khai tuyên bố mở rộng lãnh thổ. Theo ông, quá trình này sẽ diễn ra dần dần trong bối cảnh Trung Đông hỗn loạn.

Khi Mỹ suy yếu hoặc giảm hiện diện quân sự vì kiệt quệ chiến tranh, các căn cứ và cấu trúc an ninh của CENTCOM sẽ cần một lực lượng thay thế. Israel, với vị thế đồng minh thân cận và quân đội mạnh nhất khu vực, có thể trở thành bên tiếp quản vai trò đó.

Từ đây, việc mở rộng ảnh hưởng quân sự sang Lebanon, Syria, Jordan và các khu vực khác sẽ trở nên khả thi hơn nếu không còn lực lượng đủ mạnh để ngăn cản.

Professor Jiang lưu ý rằng kể từ sau tháng 10/2023, Israel thực tế đã mở rộng hoạt động quân sự vượt khỏi Gaza sang Lebanon, Syria và Yemen – phạm vi lớn nhất kể từ Chiến tranh Sáu Ngày năm 1967.

Dự báo 4: Nga sẽ tìm cách kiểm soát Odessa

Odessa là cảng biển chiến lược lớn nhất của Ukraine trên Biển Đen, đóng vai trò then chốt với xuất khẩu nông sản toàn khu vực.

Professor Jiang cho rằng đây là mục tiêu chiến lược lớn nhất mà Nga chưa đạt được.

Theo ông, trước đây Moscow chưa hành động vì nguy cơ phản ứng mạnh từ NATO. Nhưng nếu Mỹ bị hút sâu vào Trung Đông trong khi châu Âu phải tự gánh thêm chi phí quốc phòng, cơ hội cho Nga sẽ mở ra lớn hơn.

Nếu Odessa thất thủ, Ukraine gần như mất toàn bộ năng lực xuất khẩu đường biển. Điều này không chỉ ảnh hưởng Ukraine mà còn đe dọa chuỗi cung ứng lúa mì và phân bón toàn cầu, đặc biệt với châu Phi và Trung Đông — những khu vực phụ thuộc lớn vào hàng hóa Biển Đen.

Professor Jiang cảnh báo khủng hoảng lương thực có thể kéo theo bất ổn chính trị diện rộng.

Dự báo 5: Triều Tiên có thể tấn công Seoul

Theo Professor Jiang, nguy cơ này xuất hiện nếu Mỹ buộc phải dồn nguồn lực sang Trung Đông.

Trong nhiều thập kỷ, sự hiện diện quân sự của Mỹ cùng hệ thống THAAD là yếu tố ngăn Triều Tiên leo thang. Nhưng nếu Washington phải phân tán lực lượng, cán cân tại Đông Á sẽ thay đổi.

Ông nhấn mạnh rằng Triều Tiên khác các quốc gia khác ở khả năng chấp nhận tổn thất cực lớn mà không chịu áp lực dư luận hay bầu cử.

Kim Jong Un không phải giải trình trước quốc hội hay báo chí. Điều này khiến Bình Nhưỡng trở thành một trong những tác nhân sẵn sàng leo thang nhất hiện nay.

Professor Jiang cũng nhắc đến việc Triều Tiên đã đưa quân hỗ trợ Nga tại Ukraine, cho thấy liên minh Nga-Triều đang sâu sắc hơn đáng kể. Nếu Nga muốn Mỹ phải mở thêm mặt trận mới, Moscow có thể ngầm khuyến khích Bình Nhưỡng hành động trên bán đảo Triều Tiên.

Dự báo 6: Mỹ có nguy cơ rơi vào xung đột nội bộ nghiêm trọng

Professor Jiang nhấn mạnh ông không nói đến nội chiến kiểu năm 1861 với hai quân đội đối đầu trực diện.

Điều ông đề cập là sự tan rã xã hội quy mô lớn: bạo lực chính trị lan rộng, mất kiểm soát tại một số địa phương và chia rẽ xã hội cực đoan.

Theo ông, nền tảng cho điều này đã hình thành từ lâu. Người Mỹ ngày càng sống trong các cộng đồng chính trị khép kín, tiếp nhận các hệ thống thông tin hoàn toàn khác nhau và thậm chí không còn chia sẻ cùng một nhận thức về thực tế.

Nếu chiến tranh kéo dài và draft được kích hoạt, áp lực xã hội có thể bùng nổ.

Professor Jiang cho rằng chính khủng hoảng trong nước – chứ không phải thất bại quân sự trực tiếp – cuối cùng sẽ buộc Mỹ phải rút khỏi Trung Đông, giống cách chiến tranh Việt Nam kết thúc do mất sự ủng hộ trong nước.

Dự báo 7: Xác suất dẫn tới Thế chiến 3 (WW3) lên tới 80-90%

Professor Jiang cho rằng nguy cơ này xuất phát từ logic leo thang dây chuyền chứ không phải vì bất kỳ quốc gia nào thực sự muốn chiến tranh toàn cầu.

Kịch bản ông mô tả bắt đầu từ việc Mỹ leo thang với Iran để bảo vệ hệ thống petrodollar. Iran đáp trả bằng cách siết Hormuz và tấn công căn cứ Mỹ. Nga hỗ trợ Iran vì nếu Tehran sụp đổ, Moscow mất một đồng minh chiến lược.

Sau đó Mỹ phản ứng với Nga. Trung Quốc, dù không muốn trực tiếp tham chiến, sẽ hỗ trợ kinh tế cho Nga và Iran để tránh việc Mỹ giành thắng lợi địa chính trị hoàn toàn. Mỹ lại coi động thái đó là hành động thù địch và tiếp tục gây sức ép lên Bắc Kinh.

Theo ông, mỗi bước leo thang đều có vẻ “hợp lý” với bên thực hiện, nhưng tổng thể lại đẩy thế giới vào một cuộc chiến không ai thật sự mong muốn.

Professor Jiang cho rằng cấu trúc liên minh hiện nay có nhiều điểm tương đồng với châu Âu trước Thế chiến I năm 1914.

Dự báo 8: Mỹ và Trung Quốc sẽ đạt một “thỏa thuận lớn”

Đây là dự báo ít bi quan nhất trong toàn bộ danh sách.

Professor Jiang cho rằng Trung Quốc không có lợi ích trong việc lao vào chiến tranh trực tiếp. Kịch bản tối ưu với Bắc Kinh là để Mỹ và Nga tiêu hao lẫn nhau trong khi Trung Quốc giữ được vị thế kinh tế.

Tuy nhiên để làm được điều đó, Bắc Kinh cần tránh việc Mỹ dồn toàn bộ sức ép sang Trung Quốc.

Theo dự báo của ông, hai nước có thể đạt một thỏa thuận ngầm: Trung Quốc tiếp tục mua trái phiếu Mỹ ở mức nhất định để hỗ trợ hệ thống tài chính Mỹ, đồng thời không cung cấp vũ khí trực tiếp cho Nga hoặc Iran. Đổi lại, Mỹ hạn chế leo thang quanh vấn đề Đài Loan và cho phép Trung Quốc tiếp cận nguồn năng lượng tại các khu vực ngoài tầm kiểm soát của Washington.

Professor Jiang tin rằng Trump và Tập Cận Bình có thể đã bắt đầu các cuộc trao đổi theo hướng này. Việc hai bên nối lại đàm phán thương mại trong năm 2026 được ông xem là tín hiệu phù hợp với kịch bản đó.

Đọc tám dự đoán này như thế nào?

Tám dự đoán này, về bản chất, là các kịch bản được xây dựng dựa trên cấu trúc địa chính trị hiện tại cùng những xu hướng đang hình thành trên thực tế.

Trong số đó, ba dự đoán có nền tảng rõ ràng nhất gồm khả năng Mỹ kích hoạt nghĩa vụ quân sự bắt buộc, tiến trình đàm phán Mỹ – Trung và nguy cơ chiến tranh Iran kéo dài theo kiểu tiêu hao. Với draft quân sự, cơ sở pháp lý đã tồn tại từ trước thông qua hệ thống Selective Service. Với Mỹ – Trung, các cuộc tiếp xúc và đàm phán thương mại đã diễn ra công khai.

Còn với Iran, địa hình, mạng lưới quân sự phân tán cùng chiến lược phòng thủ kiểu “Mosaic” khiến khả năng kết thúc nhanh gần như rất thấp.

Các kịch bản như Trump tiếp tục duy trì quyền lực sau năm 2028 hay nguy cơ bất ổn dân sự quy mô lớn tại Mỹ lại phụ thuộc nhiều vào phản ứng của hệ thống pháp lý, xã hội và chính trị nội bộ nước này. Đây là những biến số khó dự báo hơn nhiều vì liên quan trực tiếp đến phản ứng của tòa án, truyền thông, các bang và tâm lý xã hội Mỹ trong từng giai đoạn cụ thể.

Trong khi đó, dự đoán về “Greater Israel” hay khả năng Triều Tiên tấn công Seoul được xem là các kịch bản có xác suất thấp hơn ở hiện tại, nhưng không phải hoàn toàn bất khả thi nếu chuỗi leo thang trước đó thật sự diễn ra theo hiệu ứng domino.

Điểm đáng chú ý nhất trong toàn bộ phân tích không nằm ở việc từng dự đoán có đúng hay không, mà nằm ở cách nhìn tổng thể về bản chất cuộc khủng hoảng hiện nay.

Theo góc nhìn này, những gì diễn ra tại Trung Đông không còn là một cuộc chiến khu vực đơn lẻ có thể chấm dứt bằng vài vòng đàm phán ngừng bắn. Đằng sau đó là cuộc cạnh tranh sâu hơn về quyền kiểm soát năng lượng, hệ thống tiền tệ và chuỗi cung ứng toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới. Và quá trình cạnh tranh này vẫn còn rất xa mới đến hồi kết.

Tuy nhiên, bản thân các phân tích của Professor Jiang cũng cần được đọc với góc nhìn phản biện thay vì tiếp nhận hoàn toàn tuyệt đối.

Ví dụ, lập luận cho rằng hệ thống petrodollar vận hành giống một mô hình Ponzi là quan điểm được nhiều nhà phân tích độc lập chia sẻ và có một số cơ sở thực tế nhất định. Nhưng trên thực tế, vai trò thống trị của đồng USD không chỉ đến từ dầu mỏ. Thị trường tài chính Mỹ vẫn đang sở hữu độ sâu thanh khoản, quy mô vốn và khả năng hấp thụ dòng tiền mà hiện chưa có nền kinh tế nào thay thế được ở quy mô tương đương.

Các kịch bản như “Greater Israel” hay nội chiến Mỹ cũng mang tính giả định cao và phụ thuộc vào hàng loạt yếu tố khó đoán, bao gồm phản ứng của công chúng Mỹ, áp lực quốc tế cũng như lựa chọn của các nhà lãnh đạo tại từng thời điểm.

Ngay cả xác suất 80-90% dẫn tới Thế chiến 3 mà Professor Jiang đưa ra cũng cần được đặt trong bối cảnh lịch sử rộng hơn. Trong quá khứ, nhiều thời điểm các cường quốc đã tiến rất gần tới xung đột toàn diện nhưng cuối cùng vẫn tìm được lối thoát vào phút cuối.

Đơn cử, mình có thể kể đến cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962 cho tới nhiều lần đối đầu căng thẳng giữa Mỹ và Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh. Cơ chế răn đe hạt nhân vẫn tồn tại và cho tới nay chưa có quốc gia nào thật sự muốn thử vượt qua giới hạn đó.

Giá trị lớn nhất trong các phân tích của Professor Jiang không nằm ở từng lời dự đoán riêng lẻ, mà ở cách ông kết nối nhiều mảnh ghép tưởng như tách biệt thành một chuỗi logic liên tục: từ petrodollar, eo biển Hormuz, vị trí địa lý của Iran, BRICS cho tới chiến lược quân sự và tài chính của Mỹ. Chính cách kết nối đó khiến nhiều diễn biến trên thế giới hiện nay trở nên dễ hiểu hơn so với việc nhìn từng sự kiện như các vấn đề riêng lẻ, rời rạc.

Nội dung này không phải tư vấn đầu tư hay pháp lý.

Một số bài viết khác:

8 dự báo rùng mình về WW3 từ học giả đoán trúng Trump ‘lên ngôi’