Thong Dinh Thị trường tài chính và cục diện địa chính trị toàn cầu vừa đón nhận một cú sốc đảo chiều lớn. Bản ghi nhớ ghi nhớ (MoU) mang tính lịch sử giữa Mỹ và Iran đã chính thức được công bố thông qua vai trò trung gian ngoại giao hòa giải của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif.
Thỏa thuận sơ bộ này tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả chiến trường Lebanon và Eo biển Hormuz. Theo kế hoạch, lễ ký kết chính thức sẽ diễn ra vào thứ Sáu, ngày 19/6 tới đây tại Thụy Sĩ.
Mặc dù toàn văn văn bản vẫn chưa được công bố công khai, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhanh chóng lên tiếng ca ngợi thỏa thuận, đặc biệt nhấn mạnh vào việc tái mở cửa eo biển Hormuz và dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ.
Thông tin này lập tức khiến giá dầu thế giới giảm nhanh. Tuy nhiên, đằng sau sự hứng khởi nhất thời của thị trường là hàng loạt câu hỏi hóc búa về quy trình thực thi, thứ tự triển khai và những rạn nứt cấu trúc chưa thể giải quyết.
Nội dung chính
Eo biển Hormuz: Hạ nhiệt thanh khoản năng lượng nhưng tiềm ẩn xung đột chủ quyền
Theo các báo cáo ban đầu, Donald Trump tuyên bố eo biển Hormuz sẽ được mở cửa “miễn phí hoàn toàn” và Mỹ sẽ chấm dứt ngay lệnh phong tỏa, dù tiến trình rà phá thủy lôi thực tế phải đợi sau lễ ký kết ngày 19/6.
Trái lại, truyền thông nhà nước Iran (Mehr) lại khẳng định MoU quy định việc mở cửa lại sẽ diễn ra trong vòng 30 ngày “dưới sự sắp xếp của Iran”. Sự vênh nhau về mặt ngôn từ này dự báo một cuộc đấu trí cam go về quyền kiểm soát tuyến hàng hải định mệnh này.
Cụm từ “dưới sự sắp xếp của Iran” cho thấy Tehran không hề có ý định từ bỏ quyền lực tại Hormuz. Nhiều khả năng Iran muốn thiết lập cơ chế giám sát, kiểm soát luồng tuyến hoặc duy trì tầm ảnh hưởng gián tiếp (có thể thông qua sự phối hợp với Oman) nhằm biến đây thành lá bài mặc cả trong tương lai.
Điều này đối đầu trực diện với học thuyết an ninh truyền thống của Mỹ là eo biển Hormuz phải là vùng biển quốc tế mở vô điều kiện. Nếu không có một lực lượng giám sát trung lập hoặc các điều khoản minh bạch, Hormuz sẽ sớm chuyển từ chiến trường súng đạn sang một điểm nóng đối đầu pháp lý và kiểm soát đầy rủi ro.
Ở góc độ ngoại giao, đây là một thắng lợi thầm lặng nhưng vang dội của Pakistan và cá nhân Thủ tướng Sharif.
Islamabad đã tận dụng xuất sắc vị thế địa lý và mối quan hệ đặc biệt, vừa có mối liên kết chặt chẽ với cả hai bờ chiến tuyến, vừa có sự hậu thuẫn chiến lược từ Bắc Kinh thông qua dự án Hành lang Kinh tế Pakistan – Trung Quốc (CPEC).
Đồng thời, phản ứng nhanh nhạy từ nhóm E4 (Anh, Pháp, Đức, Ý) khi yêu cầu tự do hàng hải vô điều kiện đã phơi bày sự tổn thương và cơn khát an ninh năng lượng cực hạn của châu Âu sau nhiều tháng chịu áp lực căng thẳng.
Nhờ đó, thị trường tài chính đã phản ứng chính xác theo kịch bản “giải tỏa áp lực”. Giá dầu thô Brent và WTI ngay lập tức bốc hơi từ 3% đến 4%, thiết lập các mức đáy mới trong nhiều tuần và xóa bỏ phần lớn “phí rủi ro chiến tranh” (war-risk premium) tích tụ từ đầu năm 2026.
Làn sóng giảm giá này mang lại hiệu ứng tích cực dây chuyền cho nền kinh tế toàn cầu, giúp hạ nhiệt áp lực lạm phát. Tin tức này cũng tạo dư địa dễ thở hơn cho các ngân hàng trung ương và cải thiện biên lợi nhuận cho các ngành thâm dụng năng lượng như hàng không, vận tải biển và sản xuất công nghiệp.
Việc phục hồi nguồn cung vật lý luôn có độ trễ lớn so với các tuyên bố chính trị. Các hãng bảo hiểm và công ty vận tải biển sẽ không mạo hiểm đưa tàu bè vào eo biển cho đến khi các bãi mìn được rà quét hoàn toàn và chứng kiến lưu lượng di chuyển thực tế an toàn.
Do đó, thị trường dầu mỏ trong những ngày tới sẽ biến động rất nhạy cảm. Theo đó, lễ ký kết suôn sẻ vào thứ Sáu sẽ đẩy giá dầu xuống sâu hơn, nhưng bất kỳ một trục trặc nhỏ nào cũng đủ kích hoạt một cú bật ngược trở lại.
Lebanon: Nút thắt ủy nhiệm và sự phản kháng từ phía israel
Việc đưa mặt trận Lebanon vào một thỏa thuận trực tiếp giữa Mỹ và Iran được đánh giá là một bất ngờ lớn của vòng đàm phán này. Trong khi Iran và Pakistan liên tục nhấn mạnh cụm từ “chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận”, Donald Trump lại hoàn toàn giữ im lặng về số phận của Lebanon trong các phát ngôn đầu tiên của mình.
Đáng chú ý, Israel – bên không tham gia đàm phán – vẫn tiến hành không kích vào vùng ngoại ô phía nam Beirut ngay trước khi thỏa thuận được công bố, khiến tiến trình ký kết bị trì hoãn nhiều giờ.
Ràng buộc được mặt trận Lebanon vào thỏa thuận chung là một thắng lợi chiến lược không nhỏ của Tehran.
Bằng cách này, Iran không chỉ bảo vệ được Hezbollah – quân cờ ủy nhiệm quan trọng nhất của mình tại Trung Đông – khỏi nguy cơ bị xóa sổ, mà còn hợp thức hóa vai trò “người bảo trợ” cho toàn bộ Trục kháng chiến.
Ngược lại, điều này đặt chính quyền Israel vào một vị thế vô cùng bất lợi khi bị gạt ra ngoài lề của một quyết định định đoạt an ninh sát sườn của họ.
Mâu thuẫn này làm lộ rõ vết rạn nứt sâu sắc giữa Washington và Tel Aviv. Việc Trump công khai chỉ trích các quyết định của Thủ tướng Benjamin Netanyahu bằng những ngôn từ gay gắt cho thấy Mỹ sẵn sàng hy sinh một phần lợi ích ngắn hạn của đồng minh để đổi lấy sự ổn định kinh tế toàn cầu trước mắt.
Vì năng lực quân sự của Hezbollah vẫn còn nguyên vẹn, lệnh ngừng bắn này chỉ mang tính tạm thời và Israel có mọi động lực trong nước để đóng vai trò “kẻ phá bĩnh” bất cứ lúc nào nhằm lập lại trật tự an ninh theo ý họ.
Tác động của mặt trận Lebanon lên thị trường mang tính gián tiếp nhưng có ý nghĩa định hình tâm lý dài hạn. Việc loại bỏ nguy cơ bùng nổ một cuộc chiến tranh tổng lực ở Trung Đông giúp các quỹ đầu tư lớn mạnh dạn rút tiền ra khỏi các tài sản trú ẩn an toàn như vàng hoặc đồng USD để tái phân bổ vào các thị trường cổ phiếu rủi ro.
Sự im ắng của tiếng súng tại Beirut chính là chất xúc tác củng cố cho cấu trúc “hạ nhiệt” mà thị trường đang định giá.
Chương trình hạt nhân Iran: Canh bạc hoãn binh 60 ngày đầy rủi ro
Bản MoU lịch sử này thực chất đã lựa chọn một giải pháp thực dụng là gác lại phần cốt lõi khó khăn nhất và chỉ giải quyết các vấn đề bề mặt. Vấn đề hạt nhân của Iran – nguyên nhân gốc rễ dẫn đến cuộc xung đột (chưa tính đến việc Trump dở chứng) – đã bị trì hoãn lại để nhường chỗ cho một cuộc đàm phán kéo dài 60 ngày.
Mặc dù vậy, Donald Trump vẫn gửi đi một thông điệp đe dọa sắc lạnh trên tờ New York Times rằng ông sẵn sàng kích hoạt lại các hành động quân sự nếu Iran không chấp nhận một thỏa thuận nghiêm ngặt và toàn diện hơn bản JCPOA 2015.
Bước vào kỳ hạn 60 ngày này, Iran đang nắm trong tay những lợi thế đàm phán không thể phủ nhận. Họ đã sở hữu hàng trăm kilôgam urani làm giàu ở cấp độ cận vũ khí và một hệ thống cơ sở hạt nhân được gia cố sâu trong lòng đất.
Tehran sẽ tận dụng tối đa vị thế “kẻ sống sót” sau các cuộc đối đầu trực diện để yêu cầu một lộ trình dỡ bỏ trừng phạt kinh tế rõ ràng trước khi thực hiện bất kỳ nhượng bộ nào về mặt kỹ thuật.
Ngược lại, áp lực đàm phán của Trump là rất lớn khi ông cần một chiến thắng ngoại giao tuyệt đối để phục vụ mục đích chính trị nội bộ. Sự tham gia của nhóm E4 phản ánh mong muốn kiểm soát hạt nhân bằng ngoại giao có kiểm chứng hơn là sa lầy vào một cuộc chiến tiêu hao mới.
Tuy nhiên, sự can thiệp ngầm từ Nga và Trung Quốc – hai thế lực vốn ủng hộ lập trường của Iran – cùng sự phản kháng từ các lực lượng diều hâu trong chính phủ của cả Mỹ lẫn Iran sẽ khiến thời hạn 60 ngày này trở thành một khoảng thời gian cực kỳ nghẹt thở.
Sự lơ lửng của hồ sơ hạt nhân chính là lý do khiến giá dầu không thể giảm sâu hơn nữa. Thị trường bắt buộc phải giữ lại một phần “phí rủi ro” phòng hờ cho kịch bản đàm phán đổ vỡ sau hai tháng. Nếu một thỏa thuận hạt nhân thực chất đạt được đi kèm với việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt năng lượng, hàng triệu thùng dầu bổ sung mỗi ngày từ Iran sẽ tràn ra thị trường, tạo ra một áp lực giảm giá mang tính cấu trúc trong dài hạn.
Ở chiều ngược lại, nếu thời hạn 60 ngày kết thúc bằng một tiếng đổ vỡ, thế giới sẽ chứng kiến một cú sốc giá dầu tồi tệ hơn, kích hoạt lạm phát quay trở lại và đẩy thị trường chứng khoán vào làn sóng bán tháo hoảng loạn.
Đánh giá tổng quan và những chỉ dấu cần quan sát
Bản MoU này không phải là một hiệp ước hòa bình toàn diện mà là một thỏa thuận khung có tính toán nhằm ưu tiên cứu vãn nền kinh tế toàn cầu thông qua việc khai thông mạch máu Hormuz. Việc tách rời lợi ích kinh tế (năng lượng) ra khỏi xung đột chính trị (hạt nhân) là bước đi thông minh nhưng chứa đựng nhiều rủi ro thực thi lớn.
Để xác định liệu đây là một bước ngoặt hòa bình bền vững hay chỉ là một khoảng lặng ngắn ngủi trước cơn bão lớn tiếp theo, anh em cần đặc biệt theo dõi sát sao 5 chỉ dấu cốt lõi sau đây trong những ngày tới:
-
Toàn văn thỏa thuận ngày 19/6: Bất kỳ chi tiết nào về quyền kiểm soát eo biển Hormuz hoặc lộ trình dỡ bỏ trừng phạt bị rò rỉ sẽ lập tức tái định hình dòng tiền vĩ mô.
-
Lưu lượng tàu dầu thực tế qua Hormuz: Sự sụt giảm của chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho các tàu vận tải sẽ là minh chứng rõ nhất cho thấy niềm tin thị trường đã quay trở lại.
-
Động thái quân sự của Israel: Các tuyên bố từ Tel Aviv và tình hình thực địa tại biên giới Lebanon – Israel sẽ là bài kiểm tra độ bền của lệnh ngừng bắn.
-
Tốc độ và giọng điệu của vòng đàm phán 60 ngày: Những tín hiệu nhượng bộ hoặc các lằn ranh đỏ đầu tiên từ Tehran về kho urani làm giàu sẽ quyết định xu hướng dài hạn của giá tài sản.
-
Phản ứng của giá dầu tại các mốc kỹ thuật: Cách thị trường phản ứng với các thông tin tiến triển hay bế tắc sẽ là phong vũ biểu đo lường chính xác nhất mức độ chấp nhận rủi ro của dòng vốn toàn cầu.
Một số bài viết khác:
