Thong Dinh Tối ngày 23/3, Trump thông báo gia hạn tối hậu thư tấn công nhà máy điện Iran thêm 5 ngày, với lý do hai bên đang có “những cuộc trò chuyện rất tốt và hiệu quả”. Dù phía Iran lập tức phủ nhận hoàn toàn, khẳng định không có bất kỳ cuộc đàm phán nào diễn ra. thị trường vẫn lập tức tăng điểm, giới phân tích tuyên bố “đỉnh căng thẳng đã qua”.
Giá dầu hạ nhiệt, dầu Brent rớt mạnh từ gần 115 USD về quanh 96 USD/thùng, dầu WTI cũng lùi từ 101 USD về 89 USD. Chứng khoán thế giới khởi sắc. Cả ba chỉ số chính trên Phố Wall đều đóng cửa với mức tăng trên 1%. KOSPI tăng 4.38% dẫn đầu đà tăng châu Á. Theo sau là Nikkei, vượt 1.74%. Vàng hồi lên 4,400 USD/oz.
Crypto cũng xanh ngắt, BTC có lúc vượt 71,000 USD, altcoin TOP như ETH, SOL tăng ~5%. Nhưng liệu mọi chuyện có thật sự “ngon cơm, ngon ăn” đến vậy?
Nội dung chính
Trump có ba lựa chọn và cái nào cũng quá tệ để lựa
Lựa chọn thứ nhất là chiến thắng nhanh. Và tất nhiên phương án này không thể rồi.
Iran có hơn 93 triệu dân, lãnh thổ rộng gấp 2.5 lần Afghanistan. Cuộc chiến Afghanistan kéo dài 20 năm và tiêu tốn khoảng 2.260 tỷ đô la theo nghiên cứu của Đại học Brown. Với nợ công Mỹ hiện ở mức 39,000 tỷ USD và chi phí lãi vay đã vượt cả chi phí quốc phòng, đây là lựa chọn không thể.
Thậm chí, chính ngoại trưởng Rubio của Mỹ đã tự thừa nhận Iran sản xuất hơn 100 tên lửa mỗi tháng trong khi Mỹ chỉ sản xuất 6-7. Chưa kể đến bài toán chi phí bất đối xứng như một chiếc drone Shahed của Iran có giá 10,000 đến 50,000 USD, trong khi một tên lửa đánh chặn Patriot của Mỹ tốn 2-4 triệu USD.
Iran có thể phóng hàng chục mối đe dọa với chi phí thấp hơn một lần đánh chặn duy nhất. Dù 90% bị bắn hạ, 10% còn lại là đủ để khiến toàn bộ tuyến hàng hải không thể ngồi yên.
Lựa chọn thứ hai là kéo dài chiến tranh. Như vậy thì lạm phát cao kéo dài, khoảng nợ 39,000 tỷ USD tiếp tục phình to với tỷ lệ nợ trên GDP đã vượt 125%, nguy cơ vỡ nợ trái phiếu chính phủ. Ngưỡng nguy hiểm là lợi suất trái phiếu 10 năm chạm 5%, vượt mốc đó thì tác động khuếch đại phi tuyến tính. Nếu lợi suất lên tới 9% như đỉnh lạm phát Nga-Ukraine, hệ thống sẽ nổ tung.
Lựa chọn thứ ba là lùi bước. Xoa dịu thị trường ngắn hạn, nhưng phá hủy nền tảng của hệ thống petrodollar trong 52 năm qua.
Trump chọn lựa chọn thứ ba. Và đây là lần lùi bước thứ bao nhiêu rồi? Wall Street đã đặt tên cho hiện tượng này là TACO trade, viết tắt của “Trump Always Chickens Out”, được đặt ra sau 28 lần Trump lật ngược lập trường về thuế quan và giờ áp dụng vào vấn đề địa chính trị.
Tại sao Trump lùi bước?
Có ba lý do có thể giải thích hành động này.
Lý do thứ nhất là áp lực thị trường. VIX tăng vọt, chênh lệch tín dụng mở rộng, lợi suất trái phiếu Mỹ tiến đến vùng nguy hiểm. Một tín hiệu ngừng bắn tạm thời giúp nén biến động lại, cho chính quyền thêm thời gian kiểm soát câu chuyện.
Lý do thứ hai là tái bổ sung vũ khí. Mỹ đang triển khai lại hệ thống Patriot và THAAD từ Hàn Quốc và ký hợp đồng sản xuất tên lửa mở rộng với Nhật Bản. Năm ngày gia hạn là thời gian để bổ sung kho vũ khí trong khi dư luận tưởng ngoại giao đang diễn ra.
Lý do thứ ba, mặc dù mình không thể chứng minh nhưng nó đáng để xem xét về mặt logic. Trước khi thông báo gia hạn, có thể sẽ có ai đó xây dựng vị thế mua dầu và bán khống cổ phiếu, rồi đảo ngược khi tin tức được công bố?
Nếu đúng như vậy, đó là kịch bản đáng sợ nhất có thể tưởng tượng khi hơn 50,000 quân Mỹ trong khu vực, dân thường Iran đang chết, tất cả trở thành đạo cụ trong một canh bạc tài chính cá nhân.
Iran tất nhiên không chấp nhận điều này
Ngay từ giai đoạn đầu, anh em ta đã đọc được tin có ngôi trường nữ sinh ở Iran vừa bị đánh bom. Hàng chục học sinh thiệt mạng. Và bây giờ người đã ra lệnh đánh bom đó đang tuyên bố trên mạng xã hội rằng hai bên đang có “những cuộc trò chuyện rất tốt đẹp” – trong khi Iran khẳng định không có cuộc trò chuyện nào diễn ra.
Đặt mình vào vị trí của Iran. Mỹ đã gần hoàn thành đàm phán hạt nhân với Iran, rồi tấn công họ. Hay trước đó, chính Trump đã xé bỏ Hiệp định Minsk với Ukraine.
Mỗi thỏa thuận đều là tiền đề cho lần phản bội tiếp theo. Iran sẽ không tin vào bất kỳ cam kết nào của Mỹ mà không có một khung hòa bình dài hạn có tính ràng buộc. Và Mỹ đã chứng minh họ không thể tôn trọng điều đó.
Kết quả là Iran sẽ tiếp tục chiến lược chiến tranh kéo dài. Không ngừng bắn nếu không có cam kết dài hạn. Mỗi lần Mỹ lùi bước mà không có thỏa thuận thực chất chỉ làm Iran tin chắc hơn rằng chiến lược của họ đang có hiệu quả.
Lợi thế chiến lược của Iran nằm chính xác ở sự bất đồng bộ giữa các “điểm gãy” của từng quốc gia. Nhật Bản và Hàn Quốc đối mặt với cạn kiệt LNG (Khí thiên nhiên hóa lỏng) vào ngày thứ 30-40. Đơn cử, Hàn Quốc ngày 15/3 đã nâng cảnh báo về khả năng gián đoạn nguồn cung dầu thô lên cấp độ 2 (màu vàng) trong hệ thống cảnh báo khủng hoảng an ninh tài nguyên quốc gia gồm 4 cấp độ.
Ấn Độ đối mặt với khủng hoảng LPG vào ngày thứ 20-30. Taiwan thì chỉ có 11 ngày dự trữ LNG nhưng sản xuất hơn 90% chip tiên tiến toàn cầu.
Mỹ thì chưa thiếu năng lượng nhưng đang chịu áp lực chính trị trong nước. Vì các ngưỡng đó khác nhau hoàn toàn, đồng minh của Mỹ không thể hành động thống nhất. Và Mỹ cũng không thể tìm ra một thời điểm lùi bước nào mà tất cả bên đều chấp nhận được.
Cái gì đang thực sự bị đe doạ
Điều đáng sợ hơn cả giá dầu, hơn lạm phát, hơn cả cuộc chiến ở Hormuz, là những gì đang xảy ra với các quốc gia vùng Vịnh.
Cơ sở hạ tầng của Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait bị phá hủy, ngay cả chính cơ sở LNG bị tấn công, nền kinh tế thiệt hại nặng nề. Trong khi đó, Mỹ đang tự gia hạn tối hậu thư của chính mình và tuyên bố “đàm phán đang diễn ra tốt đẹp” trên Truth Social trong khi Iran phủ nhận hoàn toàn.
Bởi chính lẽ đó, các quốc gia vùng Vịnh đã rút ra kết luận là Mỹ không còn đáng tin.
Quay ngược lại thời gian một tí, năm 1974, Kissinger ký với Ả Rập Saudi một thỏa thuận thay đổi thế giới. Saudi Arabia định giá dầu bằng USD và tái đầu tư nguồn thu vào trái phiếu Mỹ, đổi lại Mỹ cung cấp bảo đảm an ninh quân sự. Đến năm 1975, toàn bộ OPEC làm theo.
Đó là nguồn gốc của hệ thống petrodollar, nền tảng của quyền bá chủ tài chính Mỹ trong 52 năm. Đây là lý do thực sự Mỹ có thể thâm hụt ngân sách 2,000 tỷ USD mỗi năm mà không bị trừng phạt.
Nền tảng đó là chúng tôi định giá dầu bằng USD, các anh bảo vệ chúng tôi. Nếu phần bảo vệ sụp đổ, phần định giá bằng USD sụp đổ theo.
Chuỗi phản ứng dây chuyền
Khi các quốc gia vùng Vịnh mất niềm tin vào đảm bảo an ninh của Mỹ, mọi thứ dần sụp đổ theo.
Hiện QIA của Qatar nắm giữ 580 tỷ USD tài sản. PIF của Saudi Arabia quản lý hơn 1,150 tỷ ISD. Các quỹ ADIA, Mubadala và ADQ của Abu Dhabi cộng lại khoảng 1,700 tỷ USD.
Khi những quỹ này bắt đầu rút khỏi trái phiếu và cổ phiếu Mỹ, lợi suất trái phiếu tăng vọt và vòng xoáy nợ tăng tốc mạnh. Chuyên gia mô tả ba điều kiện của “vòng xoáy nợ chết” này là tỷ lệ lãi vay trên doanh thu thuế tiếp tục tăng, nguồn cung trái phiếu vượt cầu tự nhiên của thị trường và ngân hàng trung ương buộc phải in tiền mua trái phiếu gây mất giá tiền tệ.
Cả ba điều kiện đó đang hội tụ đồng thời.
Song song đó, Saudi Arabia, UAE và Qatar đã cam kết đầu tư hàng trăm tỷ USD vào hạ tầng AI của Mỹ, xây dựng trên nền tảng quan hệ an ninh đang hoạt động. Khi quan hệ đó sụp đổ, các cam kết đó “bay màu” theo, đánh thẳng vào động lực tăng trưởng lớn nhất của cổ phiếu Mỹ hiện nay.
Nếu dầu không còn được định giá độc quyền bằng USD, nhu cầu cấu trúc toàn cầu với USD biến mất. Trung Quốc đã giảm nắm giữ trái phiếu Mỹ từ đỉnh 1,300 tỷ xuống dưới 700 tỷ USD. Brazil thì cắt giảm 27% chỉ trong một năm. Ấn Độ cắt 20% trong cùng giai đoạn.
Các ngân hàng trung ương toàn cầu thì đang mua vàng ở tốc độ gấp đôi. Tỷ trọng USD trong dự trữ toàn cầu đã giảm từ 71% năm 1999 xuống còn 56.92%. Tất cả những biến số chậm này sẽ bị khuếch đại ngay khi hệ thống petrodollar vỡ.
Nga thì đang hưởng lợi từ tất cả điều này. Chỉ trong hai tuần đầu tháng 3, Nga đã thu về hơn 7 tỷ euro từ xuất khẩu nhiên liệu, doanh thu dầu hàng ngày tăng 14% so với trước chiến tranh. Vì vậy, hiện Moscow không có lý do gì để thúc đẩy giải pháp hòa bình.
Thị trường không nên ăn mừng lúc này
Thị trường đang nhìn vào vài cây nến xanh và kết luận rằng rủi ro đã giảm. Đây là sai lầm điển hình của việc phân tích địa chính trị hoàn toàn từ góc độ danh mục đầu tư, không đặt mình vào vị trí của tất cả các bên liên quan.
Iran sẽ không rút lui. Không có lý do gì để họ làm vậy. Mỗi lần Mỹ lùi bước mà không có thỏa thuận thực chất là thêm bằng chứng rằng chiến lược chịu đựng của Iran đang hiệu quả. Cuộc chiến không kết thúc ở đây. Nó chỉ chuyển sang giai đoạn tiếp theo.
Còn Trump chọn lùi bước không phải vì phương án tốt hơn. Ông ta lùi bước vì không có lựa chọn nào tốt. Và mỗi lần lùi bước như vậy đều phá hủy thêm một phần tín nhiệm mà cả hệ thống tài chính toàn cầu đang đặt vào Mỹ.
Không phải trong 10 năm nữa. Không phải như một rủi ro lý thuyết. Ngay bây giờ. Vì người đang gánh hệ thống đó vừa cho thế giới thấy, lần nữa, rằng cam kết của Mỹ không đáng tin cậy.
Đây là nhận định cá nhân. Không cấu thành khuyến nghị đầu tư.
Một số bài viết khác:
- Tuần thứ 3 của chiến sự Mỹ-Iran: Mỹ chuẩn bị thua trong cuộc chiến vì 2 triệu thùng dầu
- RON 95 Việt Nam tăng vượt 30,000 đồng bất chấp quỹ bình ổn, mỏ dầu riêng và nhiều công ty dầu khí? Vì sao?
- Cách giúp Strategy có tiền gom mua 761,068 BTC liên tục
